Hướng tới trung tâm dịch vụ lớn của Đông Nam Á

Thị trường tiêu dùng và dịch vụ quy mô lớn

Sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, không gian phát triển của TP. Hồ Chí Minh được mở rộng đáng kể. Tổng diện tích đạt khoảng 6.772 km², gấp hơn 3,2 lần trước đây; lớn hơn khoảng 25 lần Kuala Lumpur, trên dưới 10 lần Singapore, Jakarta và Seoul; gấp 4,3 lần Bangkok và tương đương Thượng Hải. Quy mô này đưa TP. Hồ Chí Minh vào nhóm đô thị lớn bậc nhất Đông Á.

Dân số thành phố đạt khoảng 14 triệu người, chiếm gần 13,5% dân số cả nước, tương đương Tokyo và vượt Jakarta. Quy mô dân số lớn tạo nên một thị trường tiêu dùng nội địa khổng lồ. Về kinh tế, GRDP của TP. Hồ Chí Minh sau sáp nhập đạt khoảng 120 tỷ USD, chiếm 23,5% GDP cả nước, tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế.

Theo ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, sự gia tăng mạnh về dân số, thu nhập và mức sống đã thúc đẩy đáng kể sức mua của thị trường. TP. Hồ Chí Minh vốn là địa phương dẫn đầu cả nước về tổng mức bán lẻ với hơn 1,2 triệu tỷ đồng, nay tiếp tục được bổ sung từ Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.

“Nhìn từ góc độ thị trường, TP. Hồ Chí Minh sau sáp nhập có đầy đủ điều kiện để trở thành trung tâm tiêu dùng và dịch vụ đa dạng nhất Việt Nam, vừa là đầu mối phân phối, vừa dẫn dắt thị hiếu tiêu dùng quốc gia”, ông Tuấn nhận định.

Thực tế cho thấy, khu vực dịch vụ tiếp tục giữ vai trò trụ cột tăng trưởng của thành phố, chiếm khoảng 50% GRDP và duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 8% trong giai đoạn 2015 - 2024. Tuy nhiên, tỷ trọng dịch vụ hiện thấp hơn đáng kể so với các trung tâm dịch vụ lớn trên thế giới, nơi khu vực này thường chiếm trên 70% cơ cấu kinh tế. Một số đô thị có tỷ trọng dịch vụ rất cao như Hồng Kông (94%), Bangkok (88%), Bắc Kinh (85%), Seoul (80%), trong khi TP. Hồ Chí Minh mới đạt khoảng 64% (năm 2024). Điều này cho thấy dư địa phát triển của khu vực dịch vụ vẫn còn rất lớn.

Để tiến tới vị thế trung tâm dịch vụ khu vực, theo TS.Lê Bá Chí Nhân, thành phố cần triển khai các giải pháp then chốt trong ngắn hạn. Trọng tâm là đẩy nhanh xây dựng và vận hành Trung tâm Tài chính quốc tế tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Đây được xem là động lực cốt lõi để nâng tầm dịch vụ tài chính - một trong những trụ cột quan trọng nhất của nền kinh tế dịch vụ hiện đại.

Giai đoạn 2025 - 2030, TP. Hồ Chí Minh cần tập trung phát triển thị trường vốn, fintech và các dịch vụ tài chính xuyên biên giới; đồng thời hoàn thiện khung pháp lý thử nghiệm (sandbox), chính sách ưu đãi thuế, visa cho chuyên gia quốc tế và khởi công khu lõi Thủ Thiêm ngay trong năm 2026.

Nếu được triển khai đồng bộ, Trung tâm Tài chính quốc tế không chỉ thu hút mạnh dòng vốn nước ngoài mà còn hình thành hệ sinh thái dịch vụ tài chính hiện đại, kết nối toàn cầu. Qua đó, tỷ trọng dịch vụ trong GRDP sẽ tăng nhanh hơn. Theo ông Nhân, khu vực dịch vụ có thể đóng góp 70% - 75% GRDP vào năm 2040, đưa TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm dịch vụ tầm khu vực.

Ở góc độ thể chế, TS. Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế TP. Hồ Chí Minh cho rằng thành phố cần chủ động sử dụng các cơ chế đặc thù vượt trội. Các trụ cột chiến lược như tài chính - ngân hàng - fintech; logistics và chuỗi cung ứng; du lịch, thương mại và dịch vụ chất lượng cao cần được quy hoạch rõ ràng về không gian phát triển, cơ chế riêng và nhà đầu tư chủ lực.

Đẩy nhanh hạ tầng, thể chế và hệ sinh thái dịch vụ hiện đại

UBND TP. Hồ Chí Minh đã thông qua đề án xây dựng thành phố trở thành trung tâm dịch vụ lớn của cả nước và khu vực, với các ngành dịch vụ cao cấp, hiện đại, có giá trị gia tăng cao.

Theo đó, Trung tâm Tài chính quốc tế sẽ đóng vai trò hạt nhân, cùng với 5 trung tâm dịch vụ chiến lược gồm: hàng hải và logistics; thông tin - truyền thông, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; du lịch; y tế; giáo dục. Thành phố cũng định hướng phát triển thị trường bán lẻ theo hướng văn minh, hiện đại, đẩy mạnh chuyển đổi số và tiêu dùng xanh. Lấy người tiêu dùng làm trung tâm, TP. Hồ Chí Minh sẽ xây dựng hệ sinh thái bán lẻ gắn với thương mại điện tử, logistics đô thị và truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Năm 2026 được xác định là thời điểm bản lề để thay đổi diện mạo đô thị, hỗ trợ phát triển khu vực dịch vụ. Trọng tâm là đẩy nhanh các dự án hạ tầng quan trọng như cầu Thủ Thiêm 4, đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, các tuyến vành đai 3 và 4, cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài và các tuyến metro số 1, 2.

Song song đó, hạ tầng logistics cần được hiện đại hóa, gắn với cảng Cần Giờ và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải nhằm giảm chi phí logistics xuống dưới 15% GDP. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế dịch vụ. Bên cạnh “hạ tầng cứng”, thành phố đặc biệt chú trọng “hạ tầng mềm” là nguồn nhân lực và công nghệ.

Các chuyên gia cho rằng TP. Hồ Chí Minh cần tăng cường hợp tác quốc tế để đào tạo nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực mũi nhọn như fintech, trí tuệ nhân tạo (AI), logistics, y tế và giáo dục. Chính sách thu hút, đào tạo và giữ chân nhân tài, đặc biệt trong các ngành dịch vụ giá trị cao, sẽ đóng vai trò quyết định. Mục tiêu đưa kinh tế số chiếm 25% - 40% GRDP vào năm 2030 sẽ góp phần hình thành hệ sinh thái liên kết chặt chẽ giữa tài chính, logistics, du lịch và thương mại.

Theo ông Võ Chí Kiên, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh, sau sáp nhập, thành phố đã chuyển từ đô thị trung tâm sang “siêu đô thị” tích hợp đầy đủ các cấu phần: công nghiệp, logistics hàng không - hàng hải và dịch vụ tài chính quốc tế. Trong cấu trúc kinh tế mới, khu thương mại tự do Cái Mép Hạ không chỉ là khu phi thuế quan mà còn là hạt nhân định hình lại chuỗi giá trị liên vùng.

“Sự hình thành của khu thương mại tự do Cái Mép Hạ sẽ tạo động lực tăng trưởng mới và đóng vai trò đầu tàu dẫn dắt vùng Đông Nam Bộ vươn tầm quốc tế”, ông Kiên nhấn mạnh.

Với các giải pháp đồng bộ, TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng trở thành “điểm đến mua sắm hàng đầu Đông Nam Á”, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh Bùi Tá Hoàng Vũ cho biết, thành phố sẽ tái cấu trúc mạnh mẽ khu vực dịch vụ cả về chiều rộng và chiều sâu, nâng cao chất lượng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trọng tâm là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và AI, mở rộng hợp tác quốc tế, phát triển các thị trường dịch vụ mới và xây dựng hệ sinh thái dịch vụ chất lượng cao.