Dòng vốn Nhật - Hàn tại Việt Nam: Người Nhật tìm cách giành lại lợi thế

DN Nhật Bản mở rộng mạng lưới nhà máy tại Việt Nam

Được phát triển bởi tập đoàn thương mại Nhật Bản Sumitomo, Khu công nghiệp Thăng Long được xem là một trong những trung tâm sản xuất tiêu biểu của doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam. Ngay bên ngoài cổng vào, biển hiệu của hơn 100 công ty Nhật Bản, trong đó có Panasonic, Canon và Fujitsu, trải dài trên khu đất rộng 2,73 triệu mét vuông. Khoảng 60.000 công nhân Việt Nam đến làm việc tại khu công nghiệp mỗi ngày.

Anh Nguyễn Thanh, 32 tuổi, một nhân viên quản lý tại khu công nghiệp, cho biết toàn bộ diện tích cho thuê đã được lấp đầy và hiện không còn chỗ cho khách thuê mới.

Tại các nhà máy trong khu công nghiệp, quốc kỳ Việt Nam tung bay bên cạnh quốc kỳ Nhật Bản. Ảnh: Korea Times.

Từ Thái Lan đến Việt Nam, hoạt động dịch chuyển nhà máy của các công ty Nhật Bản đang góp phần định hình lại các cộng đồng địa phương.

Panasonic đã ngừng sản xuất tủ lạnh và máy giặt tại Thái Lan vào tháng 5/2020, đồng thời chuyển dây chuyền sản xuất sang Khu công nghiệp Thăng Long tại Việt Nam. Khoảng 800 công nhân Thái Lan mất việc vào thời điểm đó. Trước sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ các nhà sản xuất Trung Quốc, Panasonic lựa chọn Việt Nam nhờ chi phí lao động thấp hơn.

Nhật Bản là nhà cung cấp viện trợ phát triển chính thức (ODA) lớn nhất cho Việt Nam. Tuy nhiên, xét về sự hiện diện của doanh nghiệp, Nhật Bản nhìn chung chậm hơn Hàn Quốc trong việc mở rộng hoạt động tại thị trường này. Những năm gần đây, Việt Nam ngày càng được các công ty Nhật Bản lựa chọn làm cứ điểm sản xuất, kéo theo làn sóng đầu tư mới.

Làng Kim Chung, nằm bên kia con đường sáu làn xe đối diện khu công nghiệp, là nơi sinh sống của nhiều công nhân nhà máy. Tại lối vào làng, các công trình xây dựng đang được triển khai tại bốn hoặc năm khu nhà ở tập thể lớn, mỗi khu có hàng trăm cửa sổ.

Trước đây, khu vực này chủ yếu gồm những căn biệt thự cao bốn hoặc năm tầng nằm san sát nhau. Nhu cầu nhà ở tăng lên đã thúc đẩy quá trình chuyển đổi thành khu dân cư tập trung đông người lao động.

Các siêu thị, quán cà phê ngoài trời và trường dạy tiếng Nhật cũng xuất hiện xung quanh những khu nhà ở để phục vụ nhu cầu sinh hoạt của công nhân. Tiền thuê nhà hàng tháng tương đối rẻ, khoảng 2 triệu đồng, tương đương 76 USD, vì vậy nhiều người lao động trẻ muốn tiết kiệm tiền thường chọn sống ở đây.

Mạng lưới khu công nghiệp Nhật Bản cũng đang mở rộng từ Hà Nội sang các địa phương khác ở miền Bắc và miền Trung Việt Nam. Sau khi Khu công nghiệp Thăng Long tại Hà Nội được lấp đầy, Sumitomo phát triển Thăng Long 2 tại tỉnh Hưng Yên và Thăng Long 3 tại tỉnh Vĩnh Phúc. Doanh nghiệp này cũng đang xây dựng Thăng Long 4 tại tỉnh Thanh Hóa, dự kiến đi vào hoạt động năm 2027.

Các doanh nghiệp Nhật Bản hiện hữu cũng tiếp tục tăng vốn đầu tư tại Việt Nam. Tháng 8/2026, Toyota quyết định đầu tư thêm 283,7 triệu USD vào nhà máy tại tỉnh Phú Thọ để sản xuất xe hybrid. Murata Manufacturing, nhà sản xuất linh kiện điện tử Nhật Bản, cũng quyết định mở rộng dây chuyền sản xuất cuộn cảm và cuộn dây tại nhà máy gần TP.HCM vào tháng 5 năm ngoái.

Theo khảo sát do Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) công bố hồi tháng 9 năm ngoái, 67,5% doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Việt Nam dự kiến có lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh, trong khi 17,6% dự báo thua lỗ. Việt Nam cũng đứng đầu ASEAN về kế hoạch mở rộng kinh doanh, với 56,9% doanh nghiệp được hỏi dự kiến tăng quy mô hoạt động trong vòng một đến hai năm tới.

Việt Nam đang ngày càng trở thành trung tâm sản xuất của các công ty Nhật Bản. Trong khảo sát năm 2024 đối với doanh nghiệp Nhật Bản hoạt động tại ASEAN, JETRO ghi nhận 473 doanh nghiệp đã chuyển nhà máy từ các quốc gia khác đến khu vực này. Trong số đó, Việt Nam thu hút nhiều nhất, với 181 doanh nghiệp, tương đương 24,8%.

Con số này cao hơn đáng kể so với Thái Lan, thị trường lâu nay được các nhà sản xuất Nhật Bản ưa chuộng, với 99 doanh nghiệp, và Indonesia với 68 doanh nghiệp.

Thương hiệu Nhật Bản tìm cách thu hẹp khoảng cách với Hàn Quốc

Không chỉ mở rộng nhà máy, các nhà bán lẻ Nhật Bản cũng đang tăng tốc thâm nhập thị trường Việt Nam. 

Gần Hồ Hoàn Kiếm, tại trung tâm Hà Nội, cửa hàng chủ lực của Uniqlo chiếm toàn bộ tầng một và tầng hai của một tòa nhà mang kiến trúc Pháp. Kể từ khi mở cửa hàng đầu tiên tại TP.HCM vào năm 2019, thương hiệu thời trang Nhật Bản này đã phát triển mạng lưới lên 32 cửa hàng trên cả nước và dự kiến mở thêm hai cửa hàng vào mùa thu năm nay, nâng tổng số lên 34.

Cửa hàng flagship của Uniqlo nằm trên một con phố gần Hồ Hoàn Kiếm ở trung tâm Hà Nội. (Ảnh: Korea Times)

Người tiêu dùng Việt Nam có mức độ tin tưởng cao đối với các thương hiệu Nhật Bản. Theo khảo sát hồi tháng 6 của Q&Me, công ty nghiên cứu thị trường tập trung vào Việt Nam, 59% người được hỏi có đánh giá rất tích cực về sản phẩm Nhật Bản. Nhật Bản đứng đầu danh sách, tiếp theo là Mỹ với 42%, Hàn Quốc với 25% và Trung Quốc với 15%.

Khoảng 81% người tham gia khảo sát đánh giá sản phẩm Nhật Bản có chất lượng cao, trong khi 78% cho rằng các sản phẩm này đáng tin cậy.

Uy tín thương hiệu đang tạo điều kiện để các nhà bán lẻ Nhật Bản đẩy nhanh kế hoạch mở rộng tại Việt Nam.

Tháng 8 vừa qua, tập đoàn bán lẻ AEON thông báo sẽ rút khỏi hoạt động kinh doanh siêu thị tại Thái Lan, nơi doanh nghiệp đã hoạt động trong 40 năm, đồng thời tập trung 60% vốn đầu tư tại ASEAN vào Việt Nam.

Takashimaya, tập đoàn bán lẻ Nhật Bản có lịch sử 200 năm, cũng đang xây dựng khu phức hợp mua sắm đa năng đầu tiên tại khu đô thị mới Starlake ở Hà Nội, dự kiến khai trương vào mùa thu năm 2027.

Nhật Bản đang tìm cách thu hẹp khoảng cách với Hàn Quốc tại thị trường Việt Nam, nơi các doanh nghiệp Hàn Quốc đã xây dựng được mạng lưới hoạt động rộng lớn.

Nhật Bản hiện diện tại Việt Nam trước Hàn Quốc. Trong nhiều năm, nước này là nhà tài trợ ODA lớn nhất của Việt Nam, hỗ trợ nhiều dự án hạ tầng như Nhà ga T2 sân bay quốc tế Nội Bài, cầu Nhật Tân và tuyến metro số 1 tại TP.HCM. Toyota, Honda và Panasonic cũng nằm trong nhóm nhà đầu tư nước ngoài lớn tại Việt Nam từ những năm 1990.

Tuy nhiên, cán cân bắt đầu thay đổi từ thập niên 2010, khi đầu tư của các doanh nghiệp Hàn Quốc như Samsung, LG và Hyundai Motor tăng mạnh.

Trong báo cáo công bố năm 2025 với tiêu đề “Hàn Quốc bén rễ tại Việt Nam”, JETRO ước tính có khoảng 9.000 doanh nghiệp Hàn Quốc đang hoạt động tại Việt Nam, so với khoảng 2.500 doanh nghiệp Nhật Bản.

Dù có mặt từ sớm, Nhật Bản hiện phải nỗ lực đuổi kịp Hàn Quốc. Chính phủ Nhật Bản đang tìm cách thu hẹp khoảng cách này. Tháng 5, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã gặp Thủ tướng Việt Nam Lê Minh Hưng tại Hà Nội. Hai bên nhất trí hướng tới mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 60 tỷ USD vào năm 2030, từ mức 51,4 tỷ USD của năm ngoái.

Tuy nhiên, mục tiêu này vẫn thấp hơn đáng kể so với kim ngạch thương mại Việt Nam và Hàn Quốc đạt 94,6 tỷ USD năm 2025, cũng như mục tiêu 150 tỷ USD vào năm 2030 mà hai nước hướng tới.

Khi tốc độ và khả năng thích ứng ngày càng có ý nghĩa đối với hoạt động kinh doanh tại các thị trường mới nổi, vấn đề đặt ra với Nhật Bản là làm thế nào để chuyển các kế hoạch đổi mới thành kết quả thực tế nhanh hơn.

Ông Kim Hyung-mo, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam, nhận định Nhật Bản đã vào thị trường Việt Nam trước Hàn Quốc nhưng tốc độ đầu tư tương đối chậm do quy trình ra quyết định thận trọng.

“Với việc các công ty Hàn Quốc đã nhanh chóng thiết lập được chỗ đứng vững chắc, cạnh tranh tại Việt Nam sẽ càng gay gắt hơn nếu chính phủ và khu vực tư nhân Nhật Bản đẩy mạnh nỗ lực”, ông nói.