Đổi mới mô hình phát triển, hướng tới lao động sáng tạo

Hội thảo khoa học quốc gia "Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới" - Ảnh: chinhphu.vn

Từ tăng trưởng kinh tế đến phát triển bao trùm

Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đạt nhiều thành tựu về tăng trưởng, thu nhập và phát triển con người, tạo nền tảng bước vào giai đoạn phát triển mới. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng mô hình hiện nay vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn, đòi hỏi chuyển đổi theo hướng bao trùm, bền vững và dựa nhiều hơn vào khoa học - công nghệ.

Tại Hội thảo khoa học quốc gia “Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới” ngày 20/8, GS.TS Ngô Thắng Lợi, giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế Quốc dân, cho biết Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao, với GDP tăng bình quân khoảng 6,4% mỗi năm, gấp khoảng hai lần mức bình quân toàn cầu.

Tuy nhiên, đà tăng trưởng có xu hướng chậm lại. Nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào vốn đầu tư, trong khi đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp chưa tương xứng. Điều này cho thấy hiệu quả sử dụng nguồn lực còn hạn chế và mô hình tăng trưởng hiện tại khó duy trì trong dài hạn.

Khu vực FDI đóng góp lớn vào xuất khẩu và GDP nhưng liên kết với doanh nghiệp trong nước còn yếu. Chỉ khoảng 13% doanh nghiệp FDI có liên kết với doanh nghiệp nội địa và khoảng 2,3% có hoạt động nghiên cứu và phát triển.

Khu vực tư nhân trong nước cũng chưa phát huy đầy đủ vai trò động lực. Doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm khoảng 85%, doanh nghiệp nhỏ 10%, trong khi doanh nghiệp vừa và lớn chỉ khoảng 5%. Nhiều doanh nghiệp thiếu liên kết, năng lực công nghệ và hiệu quả hoạt động còn thấp, khiến thu nhập của người lao động chưa cao và tính bao trùm của tăng trưởng còn hạn chế.

Theo GS.TS Ngô Thắng Lợi, mô hình phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045 cần chuyển mạnh sang phát triển bao trùm và bền vững. Bên cạnh tăng trưởng kinh tế, cần coi trọng con người, văn hóa, môi trường, hội nhập quốc tế, đồng thời xây dựng xã hội hiện đại và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Nền kinh tế phải vừa hiệu quả, tự chủ, vừa hội nhập sâu rộng, đi cùng hệ thống quản trị quốc gia hiện đại.

Đổi mới quản trị, chuyển sang lao động sáng tạo

TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, cho rằng đổi mới mô hình tăng trưởng trước hết phải bắt đầu từ môi trường quản trị quốc gia, đặc biệt là phân cấp, phân quyền.

Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, cấp nào có nhiều thông tin nhất nên được trao thẩm quyền giải quyết vấn đề thuộc phạm vi của mình. Những vấn đề thuộc thẩm quyền quốc gia do Trung ương quyết định, còn vấn đề nội bộ địa phương cần để địa phương tự quyết. Phân cấp không rõ ràng dễ dẫn tới tình trạng đẩy trách nhiệm lên cấp trên, làm chậm quá trình ra quyết định.

TS Nguyễn Sĩ Dũng cũng nhấn mạnh cần xây dựng thể chế chấp nhận rủi ro đối với đổi mới sáng tạo. Đổi mới luôn đi kèm rủi ro, do đó phải có cơ chế bảo vệ người dám nghĩ, dám làm. Đồng thời, các vấn đề liên ngành, liên vùng cần cơ chế phối hợp hiệu quả, tránh tình trạng mỗi cơ quan chỉ xử lý một phần việc.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn ThaiBinh Seed, cho rằng thể chế phải đi trước và được hiện thực hóa; doanh nghiệp cần chủ động, đồng thời tái cấu trúc chiến lược dựa trên khoa học - công nghệ. ThaiBinh Seed đã xây dựng chiến lược dựa trên 3 trụ cột: nâng cao năng suất, đẩy mạnh khoa học - công nghệ và mở rộng hợp tác.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh doanh nghiệp phải là trung tâm của công cuộc đổi mới, với môi trường cạnh tranh tự do, công khai và minh bạch.

Trong bối cảnh AI, tự động hóa và thương mại điện tử phát triển nhanh, doanh nghiệp và người lao động đều phải thích ứng. Điều này đòi hỏi chính sách phải được xây dựng sớm, phù hợp với thực tiễn, qua đó tạo nền tảng để Việt Nam chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào nguồn lực sang phát triển bao trùm, sáng tạo và bền vững.

Anh Minh