Xoay trục để giữ nhịp tăng trưởng xuất khẩu

Trạng thái “tăng trưởng thận trọng”

Ông Lê Trung Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, hoạt động xuất khẩu 2 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 76,4 tỷ USD, tăng 18,3% so với cùng kỳ năm trước, trong đó nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt 68,6 tỷ USD, chiếm 89,8% tổng kim ngạch xuất khẩu. Kết quả này cho thấy hoạt động xuất khẩu đạt mức tăng trưởng khá tích cực trong những tháng đầu năm. Tuy vậy, rủi ro đối với quý II/2026 là khá rõ rệt, khi thương mại toàn cầu tiếp tục chịu ảnh hưởng từ xu hướng bảo hộ, chính sách thuế quan của Mỹ, yêu cầu tiêu chuẩn xanh và kỹ thuật ngày càng cao, đặc biệt biến động địa chính trị và chi phí logistics, năng lượng có thể tăng khi căng thẳng ở Trung Đông kéo dài. Ngoài ra, xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn một số điểm nghẽn nội tại như phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, tỷ trọng nhập khẩu nguyên liệu đầu vào lớn.

Khảo sát tại các doanh nghiệp trong khu chế xuất và khu công nghiệp cho thấy, nhiều ngành đang chịu tác động rõ rệt từ biến động logistics và giá nguyên liệu. Ông Phạm Quang Anh, CEO Công ty may mặc Dony cho biết, với tình hình hiện tại, tác động thấy rõ nhất đến doanh nghiệp là ở khâu giao hàng và vận chuyển quốc tế. Khách hàng đang thúc giục giao sớm hơn vì lo cước tàu tăng và tình hình căng thẳng có thể khiến tàu đi chậm. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng gặp khó khăn khi một số hãng tàu đã thông báo tạm ngưng nhận booking.

Trong khi đó, ông Nguyễn Hiếu Trí, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Thuốc Thú y Á Châu (Achaupharm) cũng cho biết, cước vận tải biển tăng trung bình 15 - 25% tùy thời điểm, kèm theo phụ phí nhiên liệu và bảo hiểm tăng nhẹ. Thời gian giao hàng kéo dài thêm khoảng 5 - 10 ngày do điều chỉnh lịch tàu và thiếu container cục bộ. Nhiều đối tác bắt đầu chia nhỏ đơn hàng để giảm rủi ro tồn kho, đồng thời kéo dài tiến độ thanh toán khoảng 10 - 20 ngày do áp lực tỷ giá, chi phí bảo hiểm và rủi ro vận tải tăng cao.

Những tín hiệu này cho thấy chuỗi cung ứng toàn cầu đang bước vào một giai đoạn biến động mới, khi rủi ro địa chính trị ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thương mại. Ông Lê Trung Hiếu dự báo xu hướng xuất khẩu quý II/2026 có khả năng không đạt mức tăng như quý I/2026 mà sẽ rơi vào trạng thái “tăng trưởng thận trọng”. Xuất khẩu có thể tiếp tục duy trì tăng trưởng, nhưng mức tăng sẽ không đồng đều giữa các nhóm hàng và thị trường. Những ngành có triển vọng tốt hơn vẫn là nhóm công nghiệp chế biến, đặc biệt là điện tử, máy tính, linh kiện, máy móc, hàng nông, lâm, thủy sản do có khả năng tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do (FTA) và nhu cầu thị trường quốc tế.

Linh hoạt để giữ vững mục tiêu tăng trưởng

Trong bối cảnh nhiều thách thức, doanh nghiệp xuất khẩu đang có những phản ứng khá linh hoạt. TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) cho biết, hiện nhiều doanh nghiệp chia sẻ chi phí vận chuyển với đối tác bằng cách điều chỉnh điều kiện giao hàng, chuyển hướng sang thị trường gần hơn như Đông Bắc Á hoặc Tây Á. Đồng thời, tối ưu logistics nội địa như gom hàng, giảm tồn kho, tối ưu kho bãi và tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản trị chuỗi cung ứng và theo dõi vận tải. Hiện nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược kinh doanh. Một số tạm hoãn kế hoạch mở rộng sản xuất, đàm phán lại hợp đồng xuất khẩu hoặc chuyển hướng sang các thị trường gần hơn nhằm giảm rủi ro về logistics.

Ở góc độ vĩ mô, Phó Cục trưởng Cục Thống kê khẳng định, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, xuất khẩu vẫn là một trụ cột quan trọng, song Việt Nam cần chủ động chuyển trọng tâm sang các động lực thay thế nhằm chia sẻ những khó khăn. Trong đó, cần phát huy vai trò của đầu tư, đặc biệt là đầu tư công. Trọng tâm là các dự án hạ tầng giao thông và logistics chiến lược nhằm nâng cao năng lực kết nối, giảm chi phí vận chuyển và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Bên cạnh đó, cần ưu tiên bố trí và điều chuyển nguồn vốn cho các công trình, dự án đã hoàn tất thủ tục đầu tư, có khả năng triển khai và giải ngân nhanh, qua đó sớm đưa nguồn lực vào nền kinh tế và phát huy hiệu quả đầu tư.

Ngoài ra, tín dụng cần tiếp tục hỗ trợ đúng trọng tâm cho sản xuất kinh doanh, xuất khẩu, công nghiệp chế biến chế tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa và các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị tăng thêm cao, hấp thụ vốn tốt, từ đó góp phần hỗ trợ tăng trưởng. Đồng thời, thu hút FDI chất lượng cao vào ngành năng lượng và bán dẫn. Trong bối cảnh xung đột khu vực Trung Đông diễn biến phức tạp, các nhà đầu tư sẽ tìm kiếm nơi có an ninh năng lượng ổn định. Việt Nam cần đẩy nhanh các dự án điện khí LNG và năng lượng tái tạo để đảm bảo sản xuất không bị gián đoạn. Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng cường khoa học công nghệ, chuyển đổi số… nhằm cắt giảm thủ tục hành chính để giảm thời gian thông quan bù đắp cho thời gian vận chuyển bị kéo dài.

“Nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ và hiệu quả, đặc biệt là phát huy vai trò của đầu tư công và tiêu dùng nội địa như những động lực quan trọng của tăng trưởng, nền kinh tế vẫn có điều kiện để duy trì đà phục hồi và tạo dư địa cho các hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu thích ứng dần với những biến động của môi trường bên ngoài”, ông Lê Trung Hiếu khẳng định.