Nghị quyết 02/2026: Thước đo cải cách nằm ở kỷ luật thực thi

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký ban hành Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 8/1/2026 (Nghị quyết 02) về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2026. Đây được xem là quyết sách quan trọng nhằm tháo gỡ khó khăn, khơi thông các điểm nghẽn thể chế và tạo động lực mới cho cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng.

Khác với những năm trước, Nghị quyết 02 không dừng lại ở các thông điệp cải cách mang tính định hướng chung, mà được thiết kế như một bản kế hoạch hành động với các chỉ tiêu cụ thể, gắn với trách nhiệm rõ ràng của từng bộ, ngành, địa phương. Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, đây là tín hiệu cho thấy cải cách môi trường kinh doanh đã bước sang một giai đoạn mới – giai đoạn của đo lường kết quả và kỷ luật thực thi.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của Nghị quyết là yêu cầu 100% thủ tục hành chính liên quan đến doanh nghiệp phải được thực hiện trên môi trường điện tử, giảm thiểu tối đa sự tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý. Mục tiêu này không chỉ nhằm cắt giảm chi phí tuân thủ, mà còn hướng tới loại bỏ chi phí không chính thức – một “điểm nghẽn mềm” đã tồn tại dai dẳng trong nhiều năm.

Trong bối cảnh kinh tế số ngày càng trở thành động lực tăng trưởng chủ yếu, yêu cầu về một nền hành chính hiện đại, minh bạch, vận hành theo dữ liệu và công nghệ không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc. Nghị quyết 02, vì vậy, được kỳ vọng sẽ tạo cú hích cho quá trình chuyển đổi từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang quản trị công hiện đại.

Nhìn từ góc độ thể chế, TS Phan Hoài Nam, Tổng Giám đốc Hãng Tư vấn W&A, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), Giảng viên Học viện Tư pháp cho rằng, Nghị quyết 02 phát đi một thông điệp rất rõ ràng chuyển hẳn từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo và phục vụ”, coi môi trường kinh doanh là nền tảng cốt lõi cho phát triển dài hạn.

Tuy nhiên, theo TS Phan Hoài Nam, để Nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống và tạo ra tác động bền vững, thách thức lớn nhất không nằm ở việc ban hành thêm chính sách mới, mà ở cách thức tổ chức thực thi một cách nhất quán và có trách nhiệm.

Trước hết, cần chuyển trọng tâm từ ban hành văn bản sang kỷ luật thực thi. Các bộ, ngành và địa phương cần tập trung chuẩn hóa cách hiểu và cách áp dụng pháp luật, hạn chế tối đa tình trạng mỗi nơi hiểu một kiểu, vận dụng một cách. Khi doanh nghiệp nhận được những câu trả lời nhất quán, rõ ràng và có thể dự đoán, niềm tin thị trường sẽ được hình thành một cách tự nhiên.

Cùng với đó, vai trò và trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu cần được đề cao hơn nữa. Thực tiễn cho thấy, ở đâu người đứng đầu thực sự coi cải cách là ưu tiên cá nhân, ở đó bộ máy vận hành thông suốt và hiệu quả hơn. Ngược lại, nếu cải cách chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, rất dễ rơi vào tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”.

Một trụ cột quan trọng khác được chuyên gia này nhấn mạnh là đổi mới phương thức quản lý theo hướng hậu kiểm thông minh, dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro. Theo TS Phan Hoài Nam, doanh nghiệp tuân thủ tốt cần được giảm tần suất thanh tra, kiểm tra; nguồn lực quản lý nhà nước nên tập trung vào các đối tượng có rủi ro cao. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm gánh nặng cho doanh nghiệp, mà còn nâng cao hiệu quả quản lý.

Song song với đó, đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp cần được nâng lên một bước mới – đối thoại thực chất. Việc lắng nghe là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải có cơ chế phản hồi rõ ràng, thời hạn xử lý cụ thể và xác định rõ người chịu trách nhiệm. Khi doanh nghiệp thấy kiến nghị của mình được tiếp nhận và xử lý đến nơi đến chốn, niềm tin sẽ được củng cố nhanh chóng.

Hiệu quả của Nghị quyết 02/2026 sẽ được đo bằng kỷ luật thực thi, sự nhất quán trong áp dụng chính sách và cảm nhận thực tế của doanh nghiệp.

Đặc biệt, cần đo lường hiệu quả thực thi bằng cảm nhận của doanh nghiệp và người dân, chứ không chỉ bằng báo cáo hành chính. Việc gắn kết quả thực hiện nghị quyết với các chỉ số như PCI, SIPAS hay mức độ hài lòng thực tế sẽ tạo áp lực tích cực để cải cách đi vào chiều sâu. Để củng cố niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư, Chính phủ và các địa phương cần kiên định một thông điệp rất rõ: nói ít hơn, làm nhất quán hơn; kiểm soát ít hơn, đồng hành nhiều hơn và coi niềm tin của doanh nghiệp là một chỉ số phát triển quan trọng của nền kinh tế.

Ở góc nhìn nghiên cứu chính sách, TS Nguyễn Minh Thảo, Chuyên gia kinh tế lưu ý rằng cải cách môi trường kinh doanh năm 2026 cần tránh rơi vào lối mòn hình thức.

“Chúng ta đã có khung pháp lý tương đối tốt từ Nghị quyết 02, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc rất lớn vào khâu thực thi tại các sở, ngành, địa phương. Hậu kiểm thay vì tiền kiểm cần được áp dụng rộng rãi để tạo không gian sáng tạo cho doanh nghiệp”, bà Thảo nhấn mạnh.