“Mở khóa” thể chế cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong năm 2026 được xác định là yêu cầu chiến lược, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế Việt Nam. Bên cạnh việc dự kiến giải ngân khoảng 1 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công, nhiều chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng, điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu này không nằm ở quy mô nguồn lực, mà ở chất lượng thể chế và mức độ cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Theo các chuyên gia, nếu không xây dựng được niềm tin thể chế, bảo vệ quyền tự do kinh doanh và bảo đảm sự nhất quán trong thực thi chính sách, thì dù đầu tư công hay các gói hỗ trợ được mở rộng, tăng trưởng cao vẫn khó bền vững.

Nhấn mạnh vai trò cốt lõi của cải cách thể chế, bà Phạm Chi Lan, Chuyên gia kinh tế cho rằng, tăng trưởng hai con số chỉ có thể đạt được khi dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và sức mạnh của thị trường nội địa, thay vì mở rộng đầu tư theo chiều rộng.

“Theo tôi, cải cách thể chế và bảo vệ quyền tự do kinh doanh phải được đặt ở vị trí trung tâm của các chính sách phát triển. Bởi dù huy động thêm vốn đầu tư, tung ra các gói hỗ trợ hay ký thêm các FTA, thì tất cả chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp và người dân có niềm tin vào pháp luật, vào sự nhất quán của chính sách và vào năng lực thực thi của bộ máy”, bà Phạm Chi Lan nhấn mạnh.

Theo bà Lan, tăng trưởng cao bền vững không thể dựa vào khai thác thêm tài nguyên hay mở rộng đầu tư đơn thuần, mà phải gắn với nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước và cải thiện thu nhập của người dân.

Tiêu dùng hiện chiếm khoảng hai phần ba GDP, trong khi thị trường nội địa vẫn là thị trường chủ yếu của phần lớn doanh nghiệp Việt Nam. Nếu thu nhập tăng chậm, tầng lớp trung lưu bị thu hẹp và sức mua suy giảm, thì doanh nghiệp sẽ thiếu động lực mở rộng đầu tư, dù đầu tư công hay xuất khẩu có được thúc đẩy.

Vì vậy, cải cách môi trường kinh doanh không chỉ nhằm giảm chi phí tuân thủ, mà còn để tạo việc làm tốt hơn, nâng cao thu nhập, củng cố sức mua và hình thành một thị trường nội địa đủ lớn, cạnh tranh lành mạnh, giảm độc quyền và khuyến khích các mô hình kinh doanh, công nghệ mới – kể cả với doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh.

Theo bà Phạm Chi Lan, mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% vừa là khát vọng, vừa là phép thử nghiêm khắc đối với năng lực thể chế.

“Điều quan trọng không nằm ở con số, mà ở cách đạt được con số đó. Nếu tăng trưởng cao chủ yếu dựa vào mở rộng đầu tư và tín dụng trong khi thể chế, giám sát và năng lực thực thi chưa theo kịp, thì cái giá phải trả trong tương lai sẽ rất lớn”, bà cảnh báo.

Ngược lại, nếu mục tiêu này trở thành động lực thúc đẩy cải cách thực chất, tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp, bảo vệ quyền tự do kinh doanh và khuyến khích đổi mới sáng tạo, thì tăng trưởng cao sẽ dựa trên nền tảng năng lực nội sinh của doanh nghiệp và người dân.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Quốc Việt, Chuyên gia Chính sách công (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, cải cách thể chế hiện là vấn đề then chốt, trong đó điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu triển khai.

Mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số năm 2026 là phép thử đối với chất lượng thể chế và năng lực thực thi chính sách.

Theo ông Việt, nhiều chủ trương, nghị quyết của Trung ương đã “rất đúng và trúng”, song khoảng cách từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn khá lớn. Thể chế hóa vào luật mới chỉ là bước đầu, trong khi các khâu quy hoạch, kế hoạch hành động, dự án cụ thể và hệ thống văn bản hướng dẫn vẫn còn chồng chéo, thiếu đồng bộ.

Ở tầng thực thi, tư duy quản lý còn nặng về an toàn, tuân thủ hình thức hơn là hiệu quả và đổi mới sáng tạo. Tâm lý sợ trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy khiến chi phí tuân thủ tăng cao, thời gian xử lý kéo dài, làm chậm tiến độ của cả dự án đầu tư công lẫn đầu tư tư nhân.

Theo TS Nguyễn Quốc Việt, “mở khóa” thể chế cần trở thành nhiệm vụ trung tâm của năm 2026. Khi các điểm nghẽn thể chế được khơi thông, năng lực thực thi được nâng cao, các chính sách tài khóa từ đầu tư công, thu – chi ngân sách đến các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp mới thực sự phát huy vai trò kiến tạo và thúc đẩy tăng trưởng từ phía cung.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Đặng Thành Tâm, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Phát triển đô thị Kinh Bắc (KBC) nhận định, khoảng cách giữa chủ trương và hành động, giữa lời nói và việc làm đang được thu hẹp nhanh chóng trong thời gian gần đây.

“Sự nhất quán trong điều hành đã tạo nên khí thế và sức lan tỏa mạnh mẽ tới cộng đồng doanh nghiệp. Đẩy nhanh tiến độ thực thi chính sách chính là cách giảm thiểu lãng phí hiệu quả nhất”, ông Tâm nói.

Theo ông Đặng Thành Tâm, với đà cải cách hiện nay, nếu cải cách thể chế tiếp tục được thực hiện quyết liệt và đồng bộ, trong vòng 10 năm tới, GDP của Việt Nam hoàn toàn có khả năng lọt Top 10 nền kinh tế hàng đầu thế giới.