“Doanh nghiệp một người” trong nền kinh tế số

Kinh tế số giúp nhiều cá nhân vận hành công việc độc lập

Nhiều năm bán hàng online trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, chị Nguyễn Thị Linh (Hà Nội) gần như tự xử lý toàn bộ công việc, từ đăng sản phẩm, trả lời khách, chốt đơn đến theo dõi doanh thu.

Theo chị Linh, các công cụ AI hiện hỗ trợ viết nội dung, trả lời tin nhắn, thống kê đơn hàng, giúp một người có thể vận hành nhiều khâu kinh doanh. Tuy nhiên, chị vẫn băn khoăn khi chuyển từ hộ kinh doanh nhỏ sang doanh nghiệp chính thức vì lo phát sinh thêm thủ tục và chi phí.

“Nếu thủ tục đơn giản, kê khai online thuận tiện, chi phí hợp lý thì nhiều người sẽ sẵn sàng đăng ký hơn. Người kinh doanh nhỏ ngại nhất là giấy tờ phức tạp” - chị Linh chia sẻ.

Anh Trần Văn Hùng - freelancer thiết kế đồ họa tại Bắc Ninh - cho biết, nhiều lao động tự do có thu nhập ổn định nhưng vẫn hoạt động dưới dạng cá nhân vì chưa có mô hình doanh nghiệp phù hợp.

Theo anh Hùng, nhờ nền tảng số, một người có thể tự tìm khách hàng, thiết kế và quản lý tài chính. Tuy nhiên, nếu thành lập doanh nghiệp phải chịu nhiều thủ tục, nhiều người sẽ tiếp tục chọn làm tự do.

Sự phát triển của kinh tế số đang giúp nhiều cá nhân tự bán hàng, cung cấp dịch vụ và vận hành công việc độc lập mà không cần bộ máy doanh nghiệp lớn như trước.

Từng bước “chính thức hóa” các hộ kinh doanh cá thể

Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) Phạm Đức Nghiệm cho hay, “doanh nghiệp một người” (One Person Company - OPC) là mô hình doanh nghiệp do một cá nhân sở hữu và vận hành chuyên nghiệp trên môi trường số.

Ông Nghiệm cho rằng, bản chất của mô hình này là từng bước “chính thức hóa” các hộ kinh doanh cá thể, người bán hàng online, freelancer hay lao động tự do đang hoạt động trong khu vực phi chính thức thành các thực thể có tư cách pháp nhân minh bạch hơn.

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở việc công nghệ cho phép một cá nhân có thể tự vận hành hiệu quả nhiều chức năng như kế toán, marketing hay bán hàng mà trước đây cần tới cả bộ máy doanh nghiệp. Mô hình này cũng có tính linh hoạt cao, giảm phụ thuộc vào địa điểm kinh doanh vật lý.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, mô hình này có thể giúp người dân tham gia sâu hơn vào khu vực kinh tế chính thức, đồng thời tạo điều kiện để cá nhân kinh doanh tiếp cận chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Ở góc độ quản lý, mô hình được kỳ vọng mở rộng cơ sở thuế, giảm chi phí hành chính nhờ quản trị điện tử và dữ liệu theo thời gian thực; qua đó thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế số.

Tuy nhiên, nhiều hộ kinh doanh và lao động tự do vẫn e ngại khi chuyển sang doanh nghiệp chính thức do áp lực thủ tục, thuế và chi phí vận hành.

Theo ông Phạm Đức Nghiệm, Nghị quyết số 86/NQ-CP không đặt mục tiêu hình thành khoảng 1 triệu “doanh nghiệp một người”. Tuy nhiên, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm để thúc đẩy kinh tế số và chuyên nghiệp hóa hoạt động kinh doanh truyền thống.

Để thực hiện, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất cơ chế thuế và kế toán tối giản, nhằm giảm gánh nặng hành chính cho cá nhân kinh doanh.

Song song với đó, các nền tảng số hỗ trợ kế toán, thuế, quản lý tài chính và nhân sự sẽ được phát triển, giúp doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ tối ưu nguồn lực. Hệ thống trợ lý pháp lý ứng dụng AI cũng được định hướng triển khai tới cấp cơ sở, giúp người dân tiếp cận thông tin và thực hiện thủ tục thuận tiện hơn.

Cùng với chính sách hỗ trợ, truyền thông được xem là yếu tố quan trọng để thay đổi nhận thức về mô hình kinh doanh mới, giúp người dân coi việc tham gia khu vực kinh tế chính thức là cơ hội phát triển, thay vì chỉ là nghĩa vụ quản lý.