Doanh nghiệp Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong các lĩnh vực thiết yếu của nền kinh tế

Doanh nghiệp Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt ở nhiều lĩnh vực

Trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao đặt ra nhu cầu huy động mạnh mẽ các nguồn lực cho đầu tư phát triển, vai trò của doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) tiếp tục được nhấn mạnh là lực lượng quan trọng của kinh tế nhà nước, giữ vai trò dẫn dắt ở nhiều ngành, lĩnh vực then chốt.

Ông Vũ Hồng Phương - Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính) cho biết, quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước thời gian qua luôn nhất quán khẳng định DNNN là lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước; giữ vai trò chủ đạo trong các ngành, lĩnh vực thiết yếu của nền kinh tế.

Khu vực DNNN đã góp phần xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đồng thời thực hiện các nhiệm vụ về quốc phòng, an ninh và bảo đảm an sinh xã hội.

Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước đã định hướng tiếp tục đẩy mạnh cơ cấu lại DNNN, nâng cao hiệu quả hoạt động, áp dụng công nghệ tiên tiến và mô hình quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế. Trong đó, trọng tâm là xây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tế, tổng công ty và DNNN quy mô lớn giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt, tạo động lực thúc đẩy các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược, có năng lực cạnh tranh ở tầm khu vực và toàn cầu.

Theo Cục trưởng Cục Phát triển DNNN, thời gian qua, hệ thống pháp luật về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp đã có nhiều quy định mới, góp phần tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc liên quan đến đầu tư vốn nhà nước cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số, không thể chỉ dựa vào nguồn vốn ngân sách mà cần huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội khác.

Trong đó, huy động vốn qua thị trường chứng khoán được xác định là kênh đặc biệt quan trọng, nhất là đối với các DNNN đã cổ phần hóa, là công ty đại chúng đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán.

Ông Phương nhấn mạnh, bên cạnh việc tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển, việc niêm yết và đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán còn thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế, nâng cao chất lượng quản trị theo hướng hiện đại và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao tính công khai, minh bạch mà còn tạo điều kiện thuận lợi để nắm bắt cơ hội huy động vốn phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư phát triển trong giai đoạn tới.

Cần tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp Nhà nước

Cùng với định hướng phát triển các DNNN quy mô lớn giữ vai trò dẫn dắt ở các ngành, lĩnh vực then chốt, yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động, hoàn thiện cơ chế quản trị và tháo gỡ các rào cản về cơ chế, chính sách cũng được đặt ra nhằm tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp chủ động đổi mới, huy động nguồn lực và phát huy vai trò đầu tàu của nền kinh tế.

Cần tăng quyền tự chủ, tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp Nhà nước chủ động đổi mới, huy động nguồn lực. Ảnh: Hải Nguyễn

GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho rằng cần phân định rạch ròi giữa quản lý nhà nước và quản trị doanh nghiệp. Ông dẫn quy định của Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật 68/2025), trong đó việc đánh giá bảo toàn và phát triển vốn được dựa trên kết quả tổng thể của doanh nghiệp.

Trong hoạt động đầu tư, có thể xuất hiện trường hợp nhiều dự án thua lỗ nhưng tổng thể doanh nghiệp vẫn có lãi và vẫn đáp ứng yêu cầu bảo toàn, phát triển vốn. “Ví dụ, khi doanh nghiệp đầu tư, có thể 9 dự án lỗ, 1 dự án lãi, tổng thể doanh nghiệp đầu tư vẫn lãi, sẽ đúng quy định”, ông Cường nói.

Dù vậy, ông cho rằng Luật 68/2025 vẫn còn điểm cần sửa đổi liên quan đến phân chia lợi nhuận. Hiện nay, quy định về phân chia lợi nhuận đã can thiệp vào hoạt động quản trị doanh nghiệp. Ông lấy ví dụ, doanh nghiệp có lợi nhuận dưới 10.000 tỉ đồng thì Chính phủ quyết định việc phân chia lợi nhuận; còn nếu lợi nhuận trên 10.000 tỉ đồng thì phải chờ Quốc hội quyết định.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, cần sửa đổi theo hướng tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp đi cùng với cơ chế quản lý, bảo toàn vốn.

Liên quan đến cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, ông cho rằng dù hiện nay đã có quy định bảo vệ những trường hợp năng động, sáng tạo, không vụ lợi cá nhân nhưng nhiều cán bộ vẫn còn e ngại do lo ngại về an toàn.

Ông đề xuất khu vực nhà nước cần có quy định cho phép cán bộ được quyền nghĩ và thực hiện cách làm khác so với thông thường, với điều kiện phải báo cáo công khai bằng văn bản trước khi triển khai.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đều có chính sách nâng đỡ, hỗ trợ DNNN để hình thành các tập đoàn mạnh, tạo nền tảng cho một nền kinh tế độc lập, tự chủ. Theo ông, các quốc gia muốn xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ đều phải có những tập đoàn lớn đóng vai trò dẫn dắt, đồng thời có sự hỗ trợ, tạo điều kiện từ phía nhà nước để doanh nghiệp đủ năng lực phát triển và cạnh tranh.