Bộ Công Thương giữ vai trò then chốt trong triển khai EVFTA: Cơ hội và thách thức sau 5 năm thực thi
 |
| Ảnh minh họa. |
Cam kết thuế quan hấp dẫn, thương mại Việt – EU tăng 40%
Kể từ khi EVFTA chính thức có hiệu lực ngày 1/8/2020, EU đã xóa bỏ ngay thuế quan đối với 85,6% số dòng thuế trong biểu thuế, tương đương 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào EU. Sau 7 năm, con số này sẽ lên tới 99,2%, giúp khoảng 99,7% kim ngạch xuất khẩu Việt Nam được hưởng mức thuế 0%.
Nhờ ưu đãi thuế quan, sau 5 năm triển khai, thương mại giữa Việt Nam – EU đã tăng 40% so với năm 2020. Dù chỉ 21% doanh nghiệp khảo sát có thể định lượng rõ lợi ích tài chính trực tiếp từ EVFTA, nhưng nhóm này ghi nhận lợi nhuận ròng tăng trung bình 8,7%, thậm chí có doanh nghiệp đạt mức tăng 25%.
Ông Bruno Jaspaer – Chủ tịch EuroCham – nhấn mạnh: “Điểm nhấn quan trọng nhất chính là sự gia tăng mạnh mẽ số lượng công ty coi giảm thuế quan là lợi ích chính từ EVFTA, tăng từ 29% quý II/2024 lên 61% quý II/2025.”
Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) – “át chủ bài” của ngoại giao thương mại
Một trong những yếu tố quyết định để doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan chính là Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O). Theo khảo sát BCI quý II/2025 của EuroCham, 56% doanh nghiệp – chủ yếu là các tập đoàn lớn – khai báo nộp C/O hàng tháng.
Tuy nhiên, vẫn còn 12% doanh nghiệp gặp tình trạng chậm trễ kéo dài trên một tuần, gây gián đoạn chuỗi cung ứng và tăng chi phí. Ngược lại, 5% doanh nghiệp nhận được C/O trong vòng 24 giờ, cho thấy nỗ lực cải thiện ở một số khâu hải quan.
Đáng chú ý, từ ngày 5/5/2025, Bộ Công Thương đã tiếp quản toàn bộ quy trình cấp C/O, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số trong các khâu then chốt. Động thái này được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao, vì giúp cắt giảm thủ tục, rút ngắn thời gian xử lý và tích hợp hiệu quả hơn với hệ thống hải quan điện tử.
Ông Nguyễn Hải Minh – Phó Chủ tịch EuroCham khẳng định: “Bộ Công Thương đóng vai trò then chốt trong triển khai EVFTA, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp châu Âu mở rộng thị trường tại Việt Nam, đồng thời làm cầu nối xúc tiến thương mại hai chiều thông qua các chương trình hội chợ, đối thoại chính sách.”
Thách thức còn tồn tại
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, việc tận dụng EVFTA vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn gặp khó khăn trong đáp ứng tiêu chuẩn xuất xứ và quy chuẩn kỹ thuật của EU.
Theo khảo sát, 37% doanh nghiệp phản ánh vướng mắc về định giá hải quan, do cách phân loại sản phẩm khác nhau giữa cơ quan hải quan Việt Nam và EU, dẫn đến tranh chấp thuế suất và quy trình giải quyết phức tạp. Ngoài ra, những trở ngại phổ biến còn gồm: Khuôn khổ pháp lý phức tạp hoặc chưa rõ ràng; thủ tục hành chính rườm rà; khoảng cách trong giao tiếp và phối hợp với chính quyền địa phương.
Giải pháp để tận dụng tốt hơn EVFTA
Để tháo gỡ vướng mắc, nhiều doanh nghiệp châu Âu và Việt Nam đề xuất các cấp, ngành liên quan tạo điều kiện đơn giản hóa thủ tục nhập khẩu, tăng cường áp dụng nền tảng điện tử và cho phép tự chứng nhận xuất xứ;
Tăng cường truyền thông, đào tạo doanh nghiệp về các cam kết EVFTA;
Hỗ trợ nâng cao năng lực kỹ thuật và chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp nội địa, đặc biệt trong các ngành nông sản, thực phẩm, dệt may, điện tử;
Phối hợp giữa cơ quan quản lý và hiệp hội ngành nghề để xây dựng mạng lưới thông tin và cập nhật kịp thời chính sách;
Thực thi hải quan minh bạch, thống nhất hơn, tránh tình trạng chồng chéo, khác biệt trong phân loại sản phẩm.
Triển vọng tương lai
Sau 5 năm thực thi, EVFTA đã chứng minh là một công cụ chiến lược trong hội nhập kinh tế quốc tế, góp phần củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, để khai thác triệt để, vẫn cần sự đồng hành mạnh mẽ hơn từ phía chính sách – mà Bộ Công Thương giữ vai trò trung tâm – cùng sự chủ động đổi mới từ doanh nghiệp hai bên.
