Xuất khẩu gạo đầu năm 2026: Thời cơ đã đến nhưng cạnh tranh khốc liệt hơn

Lực đỡ quan trọng cho xuất khẩu gạo

Các chuyên gia nhận định, đây vừa là cơ hội để giải phóng sản lượng, vừa là “bài kiểm tra” năng lực thích ứng của doanh nghiệp gạo Việt trong bối cảnh thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng, thương hiệu và tính bền vững.

Các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng, thương hiệu và tính bền vững

Philippines nhiều năm liền là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất hoặc nhì của Việt Nam. Với sản xuất nội địa chưa đáp ứng đủ nhu cầu, quốc gia này thường xuyên phải mở cửa nhập khẩu để bình ổn giá lương thực trong nước. Việc Philippines dự kiến mở lại nhập khẩu từ đầu năm 2026 được đánh giá là cú hích quan trọng cho xuất khẩu gạo Việt Nam, nhất là trong bối cảnh một số thị trường khác vẫn duy trì các biện pháp bảo hộ hoặc kiểm soát chặt nhập khẩu.

Ông Nguyễn Văn Thành, Phó Tổng giám đốc Công ty CP Tập đoàn Lộc Trời cho biết, ngay từ cuối năm 2025, các đối tác Philippines đã chủ động liên hệ để thăm dò giá và kế hoạch giao hàng cho quý I/2026. Đây vẫn là thị trường có sức mua lớn, ổn định, đặc biệt với các dòng gạo trắng và gạo thơm trung cấp - phân khúc thế mạnh của doanh nghiệp Việt. Nhu cầu nhập khẩu trở lại của Philippines không chỉ giúp doanh nghiệp tiêu thụ hàng hóa thuận lợi hơn mà còn có tác động tích cực đến tâm lý thị trường, góp phần giữ giá lúa trong nước ở mức hợp lý cho nông dân.

Dù vậy, khác với các đợt mở cửa trước, lần này Philippines áp dụng mức thuế nhập khẩu cao hơn. Điều này khiến giá gạo nhập khẩu vào thị trường này tăng lên, thu hẹp dư địa cạnh tranh về giá (yếu tố từng giúp gạo Việt chiếm ưu thế).

Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam nhận định, khi thuế tăng, các nhà nhập khẩu Philippines sẽ lựa chọn kỹ hơn. Không chỉ là giá, họ quan tâm nhiều đến chất lượng, độ ổn định và uy tín của nhà cung cấp. Điều này khiến cuộc cạnh tranh giữa Việt Nam với Thái Lan, Ấn Độ hay Pakistan trở nên gay gắt hơn.

Thực tế, các đối thủ của Việt Nam đang ngày càng linh hoạt về chính sách giá, đồng thời cải thiện chất lượng sản phẩm. Khi chênh lệch giá bị thu hẹp bởi thuế, lợi thế “giá rẻ” của gạo Việt không còn quá rõ ràng.

Doanh nghiệp chủ động xoay trục chiến lược

Trước bối cảnh mới, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam đã chủ động điều chỉnh chiến lược, tập trung vào phân khúc gạo chất lượng cao thay vì chạy theo số lượng.

Các doanh nghiệp phải liên kết chặt với nông dân, hợp tác xã để ổn định chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giảm chi phí trung gian

Ông Huỳnh Văn Thòn, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn Lộc Trời cho biết, doanh nghiệp này đang ưu tiên các hợp đồng gạo thơm, gạo đạt tiêu chuẩn cao để xuất khẩu sang Philippines Thuế tăng thì không thể chỉ cạnh tranh bằng giá. Chúng tôi chọn cách nâng chất lượng, kiểm soát chặt vùng nguyên liệu và xây dựng chuỗi liên kết từ nông dân đến xuất khẩu. Nếu làm tốt, thị trường vẫn chấp nhận mức giá cao hơn.

Tương tự, đại diện Công ty TNHH MTV Lương thực Tiền Giang (Tigifood) cho biết doanh nghiệp đang đẩy mạnh ký kết hợp đồng dài hạn với đối tác Philippines để giảm rủi ro biến động chính sách. Chúng tôi xác định phải giữ uy tín, giao hàng đúng tiến độ, chất lượng đồng đều. Đây là yếu tố then chốt để giữ thị phần khi cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Một trong những giải pháp được nhiều doanh nghiệp nhấn mạnh là tăng cường liên kết sản xuất nhằm giảm chi phí, bù đắp phần thuế tăng.

Đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho rằng, nếu không kiểm soát được vùng nguyên liệu thì rất khó cạnh tranh trong bối cảnh mới. Doanh nghiệp phải liên kết chặt với nông dân, hợp tác xã để ổn định chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giảm chi phí trung gian. Việc đầu tư vào vùng nguyên liệu không chỉ phục vụ xuất khẩu trước mắt mà còn là nền tảng để xây dựng thương hiệu gạo Việt lâu dài tại các thị trường lớn như Philippines.

Ở góc độ chuyên gia, việc Philippines mở cửa nhập khẩu nhưng tăng thuế được xem là “phép thử” cho quá trình tái cấu trúc ngành lúa gạo Việt Nam.

TS. Nguyễn Đình Bích, chuyên gia kinh tế nông nghiệp phân tích, cạnh tranh gay gắt là xu thế tất yếu. Nếu Việt Nam tiếp tục xuất khẩu gạo giá rẻ, giá trị gia tăng thấp thì sẽ rất dễ bị tổn thương trước các thay đổi chính sách. Ngược lại, nếu chuyển mạnh sang gạo chất lượng cao, gạo có thương hiệu, thì thuế tăng không còn là rào cản quá lớn. Đây là thời điểm phù hợp để giảm dần diện tích lúa chất lượng thấp, tăng tỷ trọng gạo thơm, gạo đặc sản, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường.

Nhìn tổng thể, việc Philippines mở lại nhập khẩu từ đầu năm 2026 mang đến cơ hội rõ ràng cho xuất khẩu gạo Việt Nam. Tuy nhiên, mức thuế nhập khẩu tăng cao sẽ khiến cuộc chơi trở nên khốc liệt hơn, buộc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy và cách làm.

Cơ hội vẫn còn rộng mở, nhưng không dành cho tất cả. Chỉ những doanh nghiệp có chiến lược dài hạn, đầu tư bài bản vào chất lượng và chuỗi giá trị mới có thể giữ vững và mở rộng thị phần trong giai đoạn tới.