TS Lê Hồng Hiệp: Con đường để Việt Nam phục hồi nền kinh tế hoàn toàn vẫn còn dài và gập ghềnh

Khi các quốc gia trên thế giới vẫn còn đang tranh luận về việc khi nào mở lại nền kinh tế trong bối cảnh đại dịch Covid-19, thì Việt Nam đã sớm đi trước một bước. Khi lệnh đóng cửa các hoạt động kinh doanh không thiết yếu kết thúc vào ngày 22/4, cuộc sống đã trở lại bình thường. 

Các nhà hàng, quán bar, rạp chiếu phim, tiệm cắt tóc và các cửa hàng khác cũng đã được mở cửa trở lại, mặc dù các quán karaoke và vũ trường thì vẫn phải đóng cửa. Các sự kiện và lễ hội thể thao hiện đã được phép tổ chức, với giải bóng đá vô địch quốc gia sẽ khởi tranh vào tháng tới. Du lịch nội địa đang dần được cải thiện, vì các nhà chức trách giảm bớt các quy định giãn cách xã hội đối với máy bay, tàu hỏa và xe bus. Các hãng hàng không và khách sạn đang cố gắng hoạt động trở lại. Các trường học trên toàn quốc bắt đầu đón các em học sinh đến trường.

Tất cả những điều này là nhờ những bước đi tích cực, chủ động mà Chính phủ Việt Nam đã thực hiện ngay sau khi coronavirus xuất hiện ở Vũ Hán, Trung Quốc. Vào ngày 23/1, Bộ Y tế đã công bố 2 trường hợp đầu tiên dương tính với Covid-19. Cùng ngày hôm đó, Chính phủ đã hủy tất cả các chuyến bay đang chờ giữa Việt Nam và Vũ Hán. Tuần tiếp theo, Chính phủ tiếp tục đình chỉ du lịch hàng không đến và đi từ Trung Quốc đại lục. Biên giới đất liền cũng bị đóng cửa đối với khách du lịch.

Đồng thời, chính phủ đã thành lập Ban chỉ đạo quốc gia về Phòng chống và Kiểm soát Covid-19, do Phó Thủ tướng Vũ Đức Đàm đứng đầu, phổ biến thông tin đến công chúng một cách minh bạch, thông qua tin nhắn văn bản hàng ngày gửi đến tất cả các thuê bao mạng di động, các bài báo thường xuyên trên các phương tiện truyền thông nhà nước, biểu ngữ treo trên đường phố thành phố và trang web Covid-19 chuyên dụng do Bộ Y tế xây dựng.

Ảnh: AFP

Việt Nam đã phải đối mặt với nhiều đại dịch trong quá khứ, bao gồm cả Sars năm 2003 và cúm lợn do chủng virus H1N1 gây ra. Các quan chức Việt Nam đã sử dụng những bài học rút ra từ những kinh nghiệm đó để đẩy lùi thành công Covid-19. 

Từ tháng 2 đến tháng 3, các quy tắc cách ly nghiêm ngặt đã được áp dụng cho tất cả khách du lịch quốc tế đã đi qua Trung Quốc trong vòng 14 ngày trước đó. Quy tắc này dần dần được mở rộng sang Hàn Quốc, Iran, Ý, sau đó là mọi quốc gia khi đại dịch lan rộng trên toàn cầu. Quân đội cũng tham gia chống dịch, biến doanh trại thành cơ sở cách ly tập trung, ký túc xá đại học cũng được sử dụng để cách ly.

Vào lúc cao điểm của dịch bệnh, gần 80.000 người đã thực hiện cách ly trên toàn quốc, gần một nửa cách ly tại các cơ sở do Chính phủ điều hành và phần còn lại tự cách ly ở nhà. Đến cuối tháng 3, các chuyến bay quốc tế đã bị đình chỉ và ngưng nhận khách nước ngoài, có nghĩa là những người duy nhất nhập cảnh là những người có quốc tịch Việt Nam, tất cả đều được yêu cầu cách ly trong 2 tuần.

Do những hành động quyết đoán này, Việt Nam mới chỉ thấy 320 trường hợp nhiễm Covid-19 dương tính (nhiều ca nhập cảnh), không có báo cáo về sự lây lan cộng đồng trong gần 1 tháng. Không có trường hợp tử vong nào. Một bệnh nhân Covid-19 người Anh đang được các y bác sĩ nỗ lực cứu chữa.

Bộ Y tế cho biết khoảng 261.000 xét nghiệm đã được tiến hành. Đây là một con số tương đối thấp so với dân số 96 triệu người Việt Nam, nhưng vì những hạn chế trong chuyến bay sớm đã loại bỏ phần lớn nguy cơ lây lan coronavirus, nên chỉ cần thử nghiệm hàng loạt tại các cụm cụ thể, chẳng hạn như BV Bạch Mai. Với số lượng ca bệnh thấp, Việt Nam có tỷ lệ xét nghiệm cao nhất so với các ca nhiễm mới.

Ảnh: AFP

Bây giờ, khi dịch đã cơ bản được đẩy lùi, Việt Nam đang chuẩn bị cho các bước tiếp theo. Ước tính khoảng 5 triệu công nhân trên toàn quốc đã mất việc vì đại dịch. Số liệu thất nghiệp trong quý 1/2020 là tồi tệ nhất trong 5 năm trở lại đây.

Trước đó, ngành du lịch đã bùng nổ. Việt Nam đã chào đón 18 triệu lượt khách quốc tế vào năm 2019. Du lịch nội địa cũng tăng trưởng đáng kể nhờ tăng trưởng kinh tế bền vững. Khoảng 800.000 lao động làm việc trong ngành du lịch, hiện đang khốn đốn. Khi du lịch đến và đi từ Trung Quốc bị tạm ngừng, nguồn khách du lịch nước ngoài lớn nhất của Việt Nam đã bị cắt đứt, và biên giới vẫn đóng cửa đối với du khách. Các chuyến bay quốc tế vẫn chưa được nối lại.

Trong kỳ nghỉ lễ cuối tháng 4 và đầu tháng 5, khác ở Đà Nẵng đã giảm tới 98,5% so với cùng kỳ năm 2019, trong khi Hà Nội giảm hơn 80% . Tại Thành phố Hồ Chí Minh, các điểm du lịch cũng rất vắng vẻ.

"Thương mại và đầu tư có thể được khôi phục ở một mức độ nào đó, nhưng du lịch sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất", ông Lê Hồng Hiệp, Chuyên gia kinh tế tại Viện ISEAS-Yusof Ishak Singapore cho biết trong một email. "Tôi không thấy bất kỳ cơ hội nào để ngành du lịch của Việt Nam có thể phục hồi được bằng một nửa hiệu suất của năm 2019. Con đường phục hồi hoàn toàn cho ngành này có thể mất nhiều năm".

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phát động chiến dịch thúc đẩy du lịch nội địa , trong khi nhiều khách sạn và khu nghỉ dưỡng đang giảm giá đáng kể cho công dân Việt Nam và người nước ngoài thường trú.

Các ngành công nghiệp khác dường như an toàn hơn so với du lịch, mặc dù sự suy thoái dự kiến ​​trong nền kinh tế toàn cầu trong năm nay sẽ đánh vào nhu cầu đối với hàng hóa sản xuất. Việt Nam đã chứng kiến ​​sự tăng trưởng mạnh mẽ trong lĩnh vực này gần đây, đặc biệt là khi các tập đoàn chuyển sản xuất sang trong cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung.

Ảnh: AFP

Đầu tháng 4, chính phủ đã công bố gói cứu trợ trị giá 2,6 tỷ USD nhằm mục tiêu hỗ trợ 20 triệu người, bao gồm trợ cấp trực tiếp cho những người được coi là nghèo hoặc cận nghèo và những người đặc biệt dễ bị mất thu nhập. Khoản viện trợ trị giá 13,8 triệu USD đã được phân phát cho 278.700 cư dân Thành phố Hồ Chí Minh, bao gồm cả người nghèo và thương binh - những người đã phục vụ đất nước và những người đang sống dựa vào các chương trình bảo trợ xã hội.

Chính phủ đang trông chờ vào sự phục hồi nhu cầu nội địa, nhưng điều đó cũng không hề dễ dàng. Nền kinh tế Việt Nam là một trong những nền kinh tế mở nhất trong khu vực và phụ thuộc nhiều vào ngoại thương, đầu tư và du lịch. Nếu các nước khác vẫn đang vật lộn với Covid-19, bản thân Việt Nam không thể khôi phục nhiều hoạt động kinh tế trở lại bình thường hoàn toàn, đặc biệt là khi du lịch xuyên biên giới vẫn bị hạn chế rất nhiều.

Mới đây, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 5% trong năm nay, thấp hơn so với mức tăng trưởng khoảng 7% trong 5 năm qua. Trong khi đó, IMF dự báo Việt Nam tăng trưởng 2,7% cho năm 2020, một con số vẫn là cao so với hầu hết các nước Đông Nam Á và tốt hơn nhiều so với phương Tây.

"Vì Việt Nam sớm kiểm soát được virus, thiệt hại kinh tế cũng sẽ ít hơn nhiều", ông Hiệp nói. "Tuy nhiên, con đường để Việt Nam phục hồi nền kinh tế hoàn toàn vẫn còn dài và gập ghềnh".