Nhà đầu tư lo gì khi mua công ty Việt?

Theo nhóm nghiên cứu diễn đàn Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) 2016 (MAF), một trong những hạn chế chính cho sự phát triển của hoạt động M&A tại Việt Nam là: thị trường cần những nguồn hàng tốt hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Theo đó, hàng loạt tập đoàn, tổng công ty nhà nước cổ phần hóa, nhưng tỷ lệ cổ phần của Nhà nước vẫn còn quá cao và nhiều năm vẫn chưa lựa chọn được nhà đầu tư chiến lược.

Chắc hẳn, giới đầu tư đang chờ những cái tên siêu khủng đã nằm trong lộ trình SCIC phải thoái vốn như Công ty CP Sữa Việt Nam -Vinamilk (tỷ lệ 45% sở hữu, tương đương giá trị theo mệnh giá là 5.410,5 tỷ đồng), Công ty Viễn thông FPT (tỷ lệ sở hữu 50%); Công ty CP Nhựa Thiếu niên Tiền phong (37%), Công ty CP Nhựa Bình Minh (30%); Công ty Cơ khí và Khoáng sản Hà Giang (47%); Công ty Hạ tầng và Bất động sản Việt Nam (48%)... Tuy nhiên, do tầm quan trọng và sức nặng của những doanh nghiệp này trong cơ cấu nguồn thu của SCIC (doanh nghiệp trả cổ tức cao), nên có lẽ nhà đầu tư sẽ cần thời gian chờ đợi.

Cùng với đó, khảo sát cho thấy nhà đầu tư mong muốn hệ thống pháp lý và thực thi liên quan đến đầu tư và M&A cần được hoàn thiện và tháo dỡ các rào cản cũng như các vấn đề về giới hạn sở hữu cho nhà đầu tư, vấn đề quy hoạch và vấn đề thuế cho các giao dịch.

Gần đây nhất, sau thương vụ mua lại chuỗi Big C, tập đoàn Central Group (Thái Lan) đã nộp 2.034 tỷ đồng tiền thuế chuyển nhượng vốn khi mua lại hệ thống siêu thị Big C Việt Nam từ Tập đoàn Casino (Pháp). Số tiền này bao gồm tiền thuế chuyển nhượng khi mua lại Big C là 1.914 tỷ đồng, và 120 tỷ đồng tiền thuế phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh doanh từ năm 2008. Đây là số tiền thuế cao nhất từ trước đến nay của Việt Nam thu được từ hoạt động chuyển nhượng vốn.

Tất nhiên, việc thu được thuế là rất đáng mừng nhưng thực tế cho thấy là việc Central Group đóng khoản tiền thuế trên được cho là động thái thúc ép từ cơ quan thuế sau gần 3 tháng hoàn tất thương vụ, nhưng cả bên bán và bên mua cũng không có động thái nào trong việc đóng thuế.

Cụ thể, cơ quan thuế sẽ phạt bằng việc tính lãi suất cũng như khuyến cáo không cho chuyển đổi chủ mới nếu chậm nộp thuế. Trường hợp các bên kê khai và nộp thuế muộn, cơ quan thuế sẽ còn áp dụng các biện pháp cưỡng chế, trước mắt là các công ty thuộc hệ thống siêu thị Big C Việt Nam sẽ bị dừng việc thay đổi người đại diện pháp luật từ Casino sang Central Group.

Tại diễn đàn M&A 2016 vừa qua, ông Nguyễn Văn Phụng - Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế doanh nghiêp lớn (Tổng cục Thuế) chia sẻ rằng trong một số thương vụ M&A vừa qua, các nhà đầu tư đã nhận được thông tin không chính xác từ các công ty tư vấn nên đã hiểu lầm về chính sách thuế của Việt Nam đối với hoạt động chuyển nhượng vốn.

Sở dĩ như vậy, theo ông Phụng là do các công ty tư vấn đã dựa vào các câu chữ chưa thực sự rõ ràng ở các văn bản dưới luật (nghị định, thông tư) để tư vấn cho khách hàng. “Về lý, các vụ chuyển nhượng thực hiện ở nước ngoài nhưng vấn đề là thu nhập phát sinh trên lãnh thổ Việt Nam. Do vậy, Việt Nam không bao giờ từ bỏ quyền lợi này”, ông Phụng khẳng định.

Giới đầu tư cũng kỳ vọng các doanh nghiệp Việt Nam cả nhà nước cổ phần hóa và doanh nghiệp tư nhân cần minh bạch hơn về thông tin doanh nghiệp và thông tin tài chính để nhà đầu tư có thể tiếp cận thông tin nhằm ra quyết định đầu tư.

Thực tế thoái vốn vừa qua của SCIC cho thấy, khi các đợt thoái vốn của doanh nghiệp có tiềm năng được thông tin rộng rãi, cơ hội đầu tư vào những doanh nghiệp này được mổ xẻ, phân tích kỹ, sẽ có nhiều nhà đầu tư có tiềm lực tham gia, nhất là khi SCIC thực hiện theo phương thức bán cả lô. Cách làm này, được thị trường đánh giá rằng cần được phát huy hơn nữa nhằm mang đến nhiều cơ hội cho nhà đầu tư đồng thời tối ưu hóa hiệu quả của việc thoái vốn nhà nước.

Trong khảo sát về đầu tư tư nhân do Grant Thornton Việt Nam thực hiện vào tháng 7/2016, các nhà đầu tư đánh giá “Sự khác biệt trong kỳ vọng về giá trị” là yếu tố quan trọng có thể dẫn đến thất bại trong các thương vụ. Đa số các nhà làm giao dịch nhận thấy mức giá trên thị trường hiện nay là không duy trì bền vững được, trong khi việc rà soát thường đưa ra kết quả quá lạc quan về doanh thu và lợi ích cộng hưởng.

Xếp thứ 2 là việc “Không cung cấp các thông tin trọng yếu vào thời điểm cần thiết” với 75% người tham gia đã lựa chọn yếu tố này. Yếu tố “Thay đổi các điều khoản giao dịch” cũng là một trong 3 yếu tố chính dẫn đến thất bại của các giao dịch với 73% người tham gia lựa chọn.

Theo NDH