Khoản nợ 1.000 tỉ USD trái phiếu thời nhà Thanh có thể được ông Trump sử dụng để gây áp lực thương mại cho Bắc Kinh

Động thái tiếp theo của Tổng thống Trump trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốc có thể là một thứ nằm trong những cuốn sách lịch sử, theo đúng nghĩa đen. Chính quyền ông Trump đã nghiên cứu về triển vọng có phần bất khả thi về khả năng "hồi sinh" của trái phiếu Trung Quốc có "tuổi đời" cách đây hàng thế kỷ, được phát hành trước khi đảng Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa thành lập.

Trái phiếu Trung Quốc đã vỡ nợ có thể tìm thấy trong các căn hầm và phòng gác mái của hàng ngàn người Mỹ, hoặc trên eBay - nơi những tờ chứng nhận chỉ được bán dưới dạng đồ cổ sưu tầm với giá chỉ vài trăm USD mỗi chiếc. PRC, là Trung Hoa Dân Quốc sau khi thay thế chính phủ đế quốc, chưa từng ghi nhận khoản trái phiếu đó dù điều này cũng không ngăn cản họ trì hoãn các khoản thanh toán trong hàng thập kỷ.

Hiện tại, khi ông Trump áp dụng những biện pháp trừng phạt mạnh tay hơn đối với Trung Quốc, những trái chủ của loại trái phiếu này đang hy vọng ông sẽ chú ý đến họ, ngay cả khi những bộ phận khác của chính phủ Mỹ đang báo buộc nhiều người lừa đảo khi rao bán tờ trái phiếu tương tự.

Đề xuất của trái chủ nắm giữ loại trái phiếu này

Có lẽ điều duy nhất kỳ lạ hơn cả câu chuyện về trái phiếu Trung Quốc và nỗ lực tìm kiếm lợi tức từ đó, đó là "dàn nhân vật" có thể sẽ liên quan đến "quỹ đạo" của nó. Tổng thống Trump, Bộ trưởng Tài chính Steven Mnuchin và Bộ trưởng Thương mại Wilbur Ross đã có buổi gặp gỡ các trái chủ và đại diện sở hữu. 

Kirbyjon Caldwell, mục sư của một nhà thờ lớn và là người giúp củng cố tinh thần cho cựu Tổng thống George W. Bush, đã bị cơ quan quản lý buộc tội bán trái phiếu cho những người cao tuổi đã về hưu. Ông này đã cố gắng thuyết phục rằng ông vô tội và cho rằng loại trái phiếu đó là hợp pháp.

Jonna Bianco, một chủ trang trại gia súc tại Tennessee, cho hay: "Với Tổng thống Trump, thì đó là một tình thế thuận lợi hoàn toàn mới." Bà là người đứng đầu nhóm đại diện cho trái phiếu Trung Quốc trước cách mạng.

Trái phiếu của công ty đường sắt Hukuang Railway là một món đồ cổ đẹp. Được in với viền trang trí tỉ mỉ và trên một tờ giấy lớn, trái phiếu này được bán ra năm 1911 để hỗ trợ việc góp vốn xây dựng một tuyến đường sắt kéo dài từ Vũ Hán đến Tứ Xuyên.

Ngay sau khi triều đại này bị lật đổ vào năm 1911, Trung Hoa Dân Quốc cũng bắt đầu khai thác thị trường quốc tế để tìm kiếm nguồn vốn. Hoạt động này bao gồm việc bán số lượng lớn tiền trái phiếu có giá trị tương đương với vàng để hỗ trợ sự phát triển của nền kinh tế của họ vốn đang gặp nhiều khó khăn. Đó chính là loại trái phiếu mà Bianco, nhà đồng sáng lập Quỹ Trái phiếu Mỹ năm 2001, hy vọng có thể sử dụng làm đòn bẩy chính trị hiệu quả trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốc. 

Bianco nói rằng bà đã dành nhiều năm để nghiên cứu về vấn đề này và thu hút nhiều người đề xướng nổi tiếng vào nhóm ABF, trong đó có Bill Bennett - từng là Bộ trưởng Giáo dục Mỹ dưới thời Tổng thống Ronald Reagan; Brian Kennedy, thành viên cấp cao tại Viện Claremont và Michael Socarras, được Tổng thống Bush đề xuất làm cố vấn pháp lý của lực lượng không quân. 

Bà lập luận rằng Trung Quốc ở tình trạng vỡ nợ có chọn lọc, đã trả lợi tức cho những nhà đầu tư Anh vào năm 1987 khi được trao trả Hồng Kông. Nếu Trung Quốc không trả lợi tức, thì họ sẽ bị cấm không được bán trái phiếu ở những thị trường nước ngoài. Theo cách tính toán của Bianco, Trung Quốc hiện đang nợ hơn 1 nghìn tỷ USD trái phiếu mất khả năng thanh toán, đã điều chỉnh theo lạm phát, lãi suất và những thiệt hại khác. Đây là khoản tiền tương đương với lượng nắm giữ trái phiếu Mỹ của Trung Quốc.

Bà đã gặp Tổng thống Trump lại sân golf ở Bedminister hồi tháng 8 năm ngoái. Kể từ đó, bà cũng có dịp gặp ông Mnuchin. Đại diện của ABF gồm Bennett, Kennedy, Socarras gặp Bộ trưởng thương mại Ross. Họ đã thảo luận về vấn đề này.

Nguồn tin thân cận tiết lộ Bộ Tài chính cho biết họ đã nghiên cứu về trái phiếu Trung Quốc, nhưng đề xuất của ABF, bao gồm cả khả năng bán trái phiếu đã vỡ nợ cho chính phủ Mỹ để sau đó trao đổi với Trung Quốc, lại không khả thi về mặt pháp lý. Người phát ngôn của Bộ Tài chính và Bộ Thương mại từ chối bình luận. Trung Quốc cũng nói rằng họ đã biết về những buổi gặp gỡ này, nhưng không nghĩ rằng loại trái phiếu như vậy có thể "hồi sinh."

Tổng thống Trump, Jonna Bianco và Brian Kennedy chụp ảnh tại Câu lạc bộ Golf Quốc tế Trump hồi tháng 8 năm ngoái.

Vấn đề đang gây ra tranh cãi là quy định về thời gian hiệu lực đã kéo dài quá trình và nghĩa vụ pháp lý không rõ ràng của các chính phủ sau này khi giải quyết lượng trái phiếu của chính phủ tiền nhiệm, sau khi những biến động về mặt dân sự diễn ra. Trường hợp nổi tiếng nhất là Liên Xô đã thoái thác những trái phiếu được bán dưới thời Sa hoàng, gây thiệt hại cho hàng ngàn nhà đầu tư. Dẫu vậy, hầu hết đều đồng ý rằng với nguyên tắc pháp lý, các chính phủ sẽ kế thừa khoản nợ của chính phủ tiền nhiệm. Hầu hết các chính phủ chọn việc nắm giữ trái phiếu cũ, một phần vì họ không muốn tạo khoảng cách với nhà đầu tư.

Mitu Gulati, giáo sư luật tại Đại học Duke và chuyên gia về tái cấu trúc nợ chính phủ, nhận định: "Tôi cho rằng tất cả những người làm việc cho ông Trump đều đánh giá thấp vấn đề này. Tuy nhiên, đây hoàn toàn là những khoản nợ hợp lệ. Nhưng cần phải nhờ một luật sư thực sự thông minh để làm điều này."

Kết luận của SEC

Thực ra, các luật sư đã từng thử nghiệm. Trường hợp gần đây nhất nhằm lấy được lợi tức từ Trung Quốc là một vụ kiện tập thể, do những người nắm giữ trái phiếu của Hukuang Railway phát hành năm 1979. Gene Theroux, trước đây là cố vấn cấp cao tại Baker & McKenzie, là đại diện cho phía chính phủ Trung Quốc tại toà án.

Vụ kiện này đã bị loại bỏ theo Đạo luật Miễn trừ Chủ quyền nước ngoài năm 1976, cho phép các toà án Mỹ xét xử những vụ kiện chống lại chính phủ nước ngoài để đòi bồi thường, không thể áp dụng hồi tố cho trái phiếu phát hành từ đầu thế kỷ.

Kể từ đó, Toà án Tối cao đã phán quyết rằng FSIA có thể áp dụng hồi tố một trường hợp vĩnh viễn. Đây vẫn là vấn đề gây tranh cãi về các yêu cầu pháp lý thời nay với loại trái phiếu có "tuổi đời" hàng thập kỷ và Gulati lập luận rằng điều này có thể được thực hiện. Ví dụ, bằng cách lập luận rằng Trung Quốc thanh toán lợi tức với trái phiếu thời nay vi phạm các điều khoản "pari passi" (thanh toán ngang bằng) đi kèm với các khoản nợ trong lịch sử. Các điều khoản này được sử dụng bởi những quỹ phòng hộ, họ đã tìm cách lấy được lợi tức từ Argentina ở vài năm trước.

Uỷ ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) cũng đang nghiên cứu về khoản nợ này. Ở một khiếu nại năm 2018 chống lại Pastor Caldwell và một nhà hoạch định kế hoạch tài chính Gregory Alan Smith, SEC đã cáo buộc 2 người này huy động ít nhất 3,4 triệu USD bằng cách thuyết phục 29 nhà đầu tư mua trái phiếu được phát hành trước cách mạng. Một số bên mua, chủ yếu là những người cao tuổi đã nghỉ hưu, đã sử dụng tiền lãi hàng năm để đầu tư.

Trong phiên toà, SEC tuyên bố: "Các bị cáo đã tuyên bố điều không đúng với các nhà đầu tư, rằng loại trái phiếu này là an toàn, không rủi ro, trị giá hàng chục, hàng trăm hay thậm chí hàng triệu USD và có thể bán cho bên thứ 3. Trên thực tế, trái phiếu này chỉ mang tính chất lưu niệm và không có giá trị đầu tư."