Chuyên gia ADB nói gì về tác động của việc hủy đấu thầu quốc tế cao tốc Bắc Nam tới môi trường kinh doanh Việt Nam?

Bộ Giao thông Vận tải vừa quyết định hủy sơ tuyển theo hình thức đấu thầu rộng rãi quốc tế và điều chỉnh hồ sơ mời sơ tuyển phù hợp với hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước lựa chọn nhà đầu tư thực hiện 8 dự án PPP thuộc Dự án đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Ông Nguyễn Minh Cường đánh giá: "Thực ra, theo kinh nghiệm của một số quốc gia khác, đóng cửa đấu thầu cũng không phải là việc quá mới. Nhưng vấn đề quan trọng là, chúng ta đang ở trong bối cảnh luật PPP hiện nay chưa hoàn thiện.

Khi nhìn vào bức tranh phát triển cơ sở hạ tầng ở Việt Nam, các nhà đầu tư sẽ quan tâm đến bức tranh tổng thể là chính. Đầu tư công của Việt Nam, kế hoạch đầu tư công của Việt Nam đối với việc phát triển cơ sở hạ tầng là như thế nào. Hiện nay chúng ta cũng chưa có chính sách cụ thể, bởi vì kế hoạch đầu tư công lại phụ thuộc vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội trung hạn 2021 - 2025. Mà kế hoạch phát triển kinh tế trung hạn đang soạn thảo, chiến lược kinh tế đến năm 2030 cũng chưa có.

Thế nên khi đặt việc phát triển đường cao tốc Bắc Nam trong bối cảnh những ưu tiên của nhà nước cho vấn đề cơ sở hạ tầng trong việc phát triển kinh tế xã hội chưa được định hình, các nhà đầu tư sẽ không tránh khỏi bối rối. Bởi lẽ, những ưu tiên đó chưa biết sẽ được thể hiện như thế nào trong kế hoạch đầu tư công hay ngân sách nhà nước. Ngân sách nhà nước cũng phải dựa trên kế hoạch phát triển kinh tế xã hội". 

Ông Cường cho rằng: "Trong bối cảnh hiện nay, các nhà đầu tư không biết chính phủ đặt trọng tâm vào đâu, ngân sách nhà nước sẽ được phân bổ thế nào, sau khi ngân sách nhà nước phân bổ xong thì mới đến đầu tư công. Chỗ nào sẽ là đầu tư công? Chỗ nào sẽ là ODA? Chỗ nào sẽ là đầu tư nước ngoài? Nếu như nhà đầu tư lớn họ nhìn vào môi trường kinh doanh họ sẽ nhìn vào đó thay vì nhìn vào một dự án. Nhìn vào một dự án không thể thấy được bức tranh tổng thể".

Chuyên gia này cho rằng, việc đường cao tốc Bắc Nam có thể đạt được tiến độ đề ra hay không khi việc đấu thầu gián đoạn như vừa rồi, phụ thuộc vào tình trạng các nguồn vốn hiện giờ. Có rất nhiều cách tiếp cận nguồn vốn. chính phủ cần cân nhắc xem sử dụng nguồn vốn nào. 

Từ trước đến nay do vấn đề nợ công nên Việt Nam hạn chế sử dụng các nguồn vốn có thể tác động đến nợ công và chuyển sang sử dụng các nguồn vốn thông qua hình thức PPP hoặc đấu thầu. Nhưng với bối cảnh tăng trưởng kinh tế Việt Nam cao và nợ công tiếp tục được cải thiện thì việc cân nhắc lại sử dụng các nguồn vốn là cần thiết, không nên vội vàng. Nếu vội vàng sẽ ảnh hưởng đến không chỉ chất lượng vốn mà là toàn bộ quá trình phát triển của hệ thống hạ tầng Bắc Nam. Tất nhiên cũng có thể ảnh hưởng đến tiến độ, nhưng vấn đề đặt ra ở đây còn là vấn đề chất lượng, cần phải cân nhắc thêm.

Chuyên gia ADB nhận xét, các dự án BOT trước đây cũng gặp nhiều vấn đề lớn, cần phải lựa chọn nguồn vốn nào có khả năng xây dựng đường cao tốc chất lượng. Chất lượng không có nghĩa là chất lượng về mặt kỹ thuật, mà con đường phải thông suốt. Nếu cứ đi một đoạn lại gặp trạm thu phí thì cũng không thể cao tốc được mà phải áp dụng thu phí không dừng. Toàn bộ những điều đó đều cần phải cân nhắc kỹ.