Thị trường lao động đứng trước “bài toán kép”

Cơ hội việc làm mở rộng, nhưng nếu không nâng chuẩn kỹ năng, thị trường lao động có thể đối mặt với những “điểm nghẽn” mới.

Thị trường lao động đang biến đổi sâu sắc dưới tác động của dòng vốn FDI, xu hướng tự động hóa và chuyển đổi số của các doanh nghiệp

Định hình thị trường việc làm

Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng trong quá trình thu hút đầu tư nước ngoài, khi dòng vốn FDI không chỉ gia tăng về lượng mà còn chuyển dịch mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn. Tuy nhiên, đi cùng với xu hướng này là những yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng nguồn nhân lực.

Theo ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương, Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao. Khi các dự án công nghệ cao gia tăng, yêu cầu đối với nguồn nhân lực cũng tăng theo, nếu không chuẩn bị kịp thời, đây sẽ trở thành điểm nghẽn đối với tăng trưởng.

Không chỉ chịu tác động từ làn sóng FDI mới, thị trường lao động còn đang biến đổi sâu sắc dưới tác động của tự động hóa và chuyển đổi số trong chính các doanh nghiệp FDI.

Quá trình này đang làm thay đổi cấu trúc việc làm theo hướng rõ nét. Theo đó, nhiều công việc lao động giản đơn có xu hướng giảm dần, trong khi nhu cầu đối với các vị trí đòi hỏi kỹ năng cao như kỹ sư, chuyên viên phân tích dữ liệu, hay chuyên gia vận hành hệ thống tự động ngày càng tăng.

Điều này cho thấy, thị trường lao động không chỉ mở rộng về quy mô mà còn nâng cấp về chất lượng. Những lao động không kịp thích ứng với yêu cầu mới có nguy cơ bị đào thải, trong khi nhóm nhân lực chất lượng cao lại trở thành nguồn lực khan hiếm.

Nhận định về xu hướng thị trường việc làm năm 2026, ông Ngô Xuân Liễu, Giám đốc Trung tâm quốc gia về Dịch vụ việc làm cho biết, nhu cầu tuyển dụng đang gia tăng ở nhiều nhóm ngành.

Cụ thể, các lĩnh vực như công nghiệp chế biến, chế tạo; logistics; thương mại điện tử; dịch vụ lưu trú và ăn uống đều ghi nhận nhu cầu lao động tăng. Đây là những ngành gắn trực tiếp với quá trình phục hồi kinh tế và hội nhập sâu rộng của Việt Nam.

Hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm trên cả nước dự kiến sẽ hỗ trợ kết nối việc làm cho hàng triệu lượt lao động trong năm nay. Đáng chú ý, nhu cầu đối với lao động qua đào tạo đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn, phản ánh xu hướng nâng cao chất lượng nhân lực.

“Bài toán kép” của thị trường lao động

Dù nhu cầu tuyển dụng tăng, thị trường lao động vẫn đối mặt với một nghịch lý quen thuộc: cung - cầu chưa gặp nhau.

Sự chênh lệch về cơ cấu ngành nghề và trình độ kỹ năng vẫn tồn tại

Theo ông Ngô Xuân Liễu, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ tiếp tục được cải thiện. Tuy nhiên, sự chênh lệch về cơ cấu ngành nghề và trình độ kỹ năng vẫn tồn tại. Một số địa phương đang thiếu lao động kỹ thuật, trong khi lao động phổ thông lại dư thừa cục bộ.

Tình trạng này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở số lượng lao động, mà quan trọng hơn là chất lượng và sự phù hợp của kỹ năng. Nếu không được điều chỉnh, đây sẽ là rào cản lớn đối với quá trình thu hút và triển khai các dự án FDI công nghệ cao.

Nhìn xa hơn giai đoạn sau năm 2026, thị trường lao động được dự báo sẽ tiếp tục chịu tác động mạnh từ tự động hóa và trí tuệ nhân tạo.

Các vị trí việc làm giản đơn sẽ tiếp tục thu hẹp, trong khi nhu cầu đối với nhân lực có khả năng phân tích dữ liệu, vận hành hệ thống công nghệ và quản lý chuỗi cung ứng sẽ gia tăng. Đây là xu hướng mang tính dài hạn, gắn với quá trình chuyển đổi số và nâng cấp chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhiều báo cáo xu hướng từ các nền tảng tuyển dụng trực tuyến gần đây cũng cho thấy thị trường lao động năm 2026 vẫn còn dư địa mở rộng nhờ đà phục hồi kinh tế và hội nhập. Tuy nhiên, cơ hội không còn “dễ dãi” như trước, mà đi kèm với yêu cầu ngày càng cao về kỹ năng, tác phong và khả năng thích ứng.

Tổng thể, thị trường lao động Việt Nam năm 2026 đang được định hình trên hai trục chính: gia tăng cơ hội và nâng chuẩn năng lực.

Một mặt, tăng trưởng kinh tế và chuyển đổi số tạo ra nhiều vị trí việc làm mới, mở rộng cơ hội cho người lao động. Mặt khác, chính những động lực này lại đặt ra yêu cầu khắt khe hơn về kỹ năng chuyên môn, kỷ luật lao động và tinh thần học tập liên tục.

Trong bối cảnh đó, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là yếu tố quyết định khả năng tận dụng làn sóng FDI chất lượng cao. Nếu không giải được “bài toán kép” này, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút đầu tư có thể bị suy giảm.

Ngược lại, nếu chuẩn bị tốt, thị trường lao động sẽ không chỉ đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp FDI, mà còn trở thành nền tảng để nền kinh tế bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.