Tài sản vô hình nâng cao giá trị xuất khẩu nông sản

Dư địa tăng trưởng xuất khẩu của nông nghiệp còn lớn nếu ngành này sớm vượt qua được các “hàng rào kỹ thuật” ngày càng khắt khe từ các thị trường. Trong đó, xanh hoá là yêu cầu bắt buộc, đòi hỏi sản xuất nông nghiệp phải thay đổi theo hướng sử dụng ít và tuần hoàn tài nguyên để đạt hiệu quả cao hơn, phát triển bền vững hơn, phát thải thấp và bảo vệ môi trường sinh thái.

Ông Nguyễn Đức Hùng Linh - Phó Tổng giám đốc khối Đầu tư của AgriS đã nhấn mạnh: trong cuộc đối đầu trực tiếp với các đối thủ vốn là cường quốc nông nghiệp như Thái Lan hay Brazil, giá thành rẻ không còn là “vũ khí” sắc bén nhất của Việt Nam. Thay vào đó, năng lực đáp ứng tiêu chuẩn xanh (ESG) và tốc độ truy xuất nguồn gốc - những "hàng rào kỹ thuật" mới – quyết định tăng trưởng của doanh nghiệp trên sân chơi toàn cầu.

“Dấu chân” carbon vì thế trở thành thước đo năng lực cạnh tranh của nông sản, thúc đẩy tái cơ cấu sản xuất, nâng cao giá trị gia tăng. Nhiều ngành hàng nông lâm sản đã bước đầu chuyển mình xanh hóa và ghi nhận tín hiệu tích cực.

Đáng chú ý ở thời điểm này là việc “Bắc tiến” của mô hình trồng lúa phát thải thấp đã được thực hiện tại đồng bằng sông Cửu Long trong khuôn khổ của Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. So với mô hình thực hiện tại đồng bằng sông Cửu Long, việc thử nghiệm tại đồng bằng sông Hồng có nhiều khác biệt điều kiện sinh thái, về quy mô ruộng đất...

Tuy nhiên, với sự hợp tác 3 nhà: doanh nghiệp - nhà khoa học và nhà nông đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật vào đồng ruộng, cơ giới hoá trồng trọt, PGS TS Nguyễn Văn Hùng - chuyên gia cao cấp Viện Nghiên cứu Lúa gạo quốc tế kỳ vọng sẽ sớm hoàn thiện các giải pháp canh tác lúa phát thải thấp phù hợp với điều kiện sinh thái các tính phía Bắc.

Tìm kiếm mô hình canh tác lúa gạo phù hợp với điều kiện khách quan, tự nhiên là con đường phát triển hướng tới sản xuất lúa gạo giảm phát thải, đảm bảo năng suất, chất lượng cao. Thực tế bước đầu tại đồng bằng sông Cửu Long cho thấy, những lô gạo phát thải thấp đầu tiên được chứng nhận dán nhãn “xanh” xuất khẩu thị trường Nhật Bản và được đánh giá cao.

Trong bối cảnh thị trường lúa gạo toàn cầu biến động, chuyển đổi mô hình canh tác theo sản lượng sang chất lượng là cơ sở nền tảng phát triển các dòng sản phẩm giá trị gia tăng cao như gạo hữu cơ, gạo đặc sản… góp phần tạo lợi thế cạnh tranh mới cho gạo Việt. Đặc biệt, khi thị trường tín chỉ carbon được hoàn thiện và vận hành trong thời gian tới sẽ mở ra cơ hội lớn để sản xuất lúa gạo phát thải thấp tham gia và gia tăng thêm giá trị.

Dữ liệu phát thải ở từng công đoạn sản xuất và chế biến gỗ tại Timber Phoenix được theo tiêu chuẩn ISO 14067 về dấu chân carbon

Cùng với các ngành chủ lực lúa gạo, cà phê, trái cây… một số doanh nghiệp chế biến chế biến gỗ đã đầu tư bài bản hơn vào quản trị phát thải và trách nhiệm môi trường xã hội. Xuất khẩu gỗ và các sản phẩm chế biến từ gỗ vẫn gia tăng giá trị qua từng năm nhưng để phát triển bền vững và chuyển đổi mô hình tăng trưởng nhanh hơn, bà Voòng Thị Kim Quyên - CEO của Timber Phoenix nhấn mạnh đến yêu cầu cần thiết xanh hoá sản xuất và tuân thủ quy định giảm phát thải.

Trong các thị trường các sản phẩm gỗ và chế biến từ gỗ, Canada là thị trường tiềm năng. Quốc gia này mới chỉ sản xuất đáp ứng khoảng 50% nhu cầu tiêu dùng và cần nhập khẩu số lượng lớn đồ nội thất mỗi năm. Trong đó, có sản phẩm nhà gỗ lắp ghép.

Với hiệp định CPTPP, đồ gỗ Việt Nam có lợi thế lớn về thuế suất song theo bà Voòng Thị Kim Quyên, thị trường này ưu tiên sử dụng các sản phẩm được làm từ nguyên liệu tự nhiên, carbon thấp. Đây là lợi thế cạnh tranh tự nhiên từ sản phẩm gỗ, có thể đáp ứng yêu cầu mức độ minh bạch cao về nguồn gốc xuất xứ, giảm phát thải, truy xuất carbon của Canada.

Doanh nghiệp cần chứng minh bằng dữ liệu phát thải ở từng công đoạn theo tiêu chuẩn ISO 14067 về dấu chân carbon. Vì vậy, tuân thủ và đáp ứng các những tiêu chuẩn trên, doanh nghiệp có thể nhận được những đề nghị hợp tác phát triển sản phẩm từ đối tác thay vì mua sản phẩm như trước đây.

Bà Voòng Thị Kim Quyên cho biết thêm, với sự đầu tư bài bản kết hợp với việc ứng dụng kết quả nghiên cứu từ trường đại học, Timber Phoenix có lợi thế cạnh tranh từ việc tuân thủ quy định về dấu chân carbon. Một số doanh nghiệp của Canada đã kết nối và mong muốn hợp tác với Timber Phoenix để thiết kế sản phẩm nhà gỗ lắp ghép phù hợp với nhu cầu tiêu dùng của người dân sở tại và phân phối độc quyền tại Canada.

Tuân thủ “xanh” vì thế đang là điều kiện để giữ thị trường. Việc đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải theo chuẩn quốc tế không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà gắn chặt với khả năng tiếp cận thị trường. Khi “dấu chân” carbon được đo đếm và quản trị đúng cách sẽ không còn là gánh nặng chi phí mà là tài sản vô hình của doanh nghiệp, góp phần nâng cao giá trị xuất khẩu.