Sữa tươi Việt, nông hộ và cuộc chiến sinh tồn giữa “ma trận” sữa nhập khẩu

Nhắc đến ngành sữa Việt, người ta thường nghĩ ngay đến những hộp sữa thơm ngon, bổ dưỡng. Nhưng ít ai biết, đằng sau đó là cả một câu chuyện đầy kịch tính, nơi sự phát triển thần tốc xen lẫn những nỗi lo lắng, trăn trở.
Đàn bò sữa trong nước, sau một giai đoạn tăng trưởng mạnh ở mức 2 con số, nay đã giảm xuống rất nhanh
Đàn bò sữa trong nước, sau một giai đoạn tăng trưởng mạnh ở mức 2 con số, nay đã giảm xuống rất nhanh

Cuộc khùng hoảng thầm lặng

Theo TS. Nguyễn Xuân Dương - Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, ngành chăn nuôi của Việt mang một bản sắc riêng, không chỉ là kinh tế, mà còn là văn hóa, là sinh kế của hàng chục triệu hộ nông dân. Đó là một lợi thế, là nguồn lực nội tại mà nếu biết khai thác, chúng ta hoàn toàn có thể vươn mình mạnh mẽ.

Thực tế đã chứng minh điều đó. Giai đoạn 2000-2020, chương trình phát triển bò sữa đã tạo ra một “kỳ tích” với tốc độ tăng trưởng phi thường, luôn ở mức hai con số mỗi năm. Sự kết hợp giữa các trang trại quy mô lớn của những “ông lớn” như TH true MILK, Vinamilk và hàng nghìn nông hộ nhỏ lẻ đã tạo nên một chuỗi giá trị bền vững, cung cấp sản phẩm sữa tươi chất lượng cao và tạo ra một nền móng vững chắc cho ngành công nghiệp sữa. Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có tốc độ phát triển chăn nuôi bò sữa nhanh nhất khu vực.

Nhưng rồi, những năm gần đây, thị trường bắt đầu xuất hiện những “nốt trầm”. Một cuộc "bùng nổ" về thương hiệu, sản phẩm và sự ồ ạt của sữa nhập khẩu đã làm “nhiễu loạn” thị trường, gây áp lực khủng khiếp lên nguồn sữa tươi nội địa. Người tiêu dùng lạc lối trong ma trận sản phẩm, không biết đâu là sữa tươi thật, đâu là sữa bột hoàn nguyên. Nguy hại hơn, cuộc khủng hoảng này đã khiến đàn bò sữa trong nước, đặc biệt là ở các nông hộ, sụt giảm thê thảm.

Theo Hội Chăn nuôi Việt Nam, những con số biết nói đã phơi bày một thực tế đáng báo động: Tốc độ tăng trưởng đàn bò sữa từ 15,4%/năm (2010-2015) giảm xuống chỉ còn 0,4%/năm (2020-2024); Mục tiêu đạt 500.000 con vào năm 2025 chỉ còn là một “con số trên giấy”.

Nỗi đau ấy hiện rõ nhất ở những vùng chăn nuôi truyền thống như TP. Hồ Chí Minh, Ba Vì hay Mộc Châu, nơi nhiều nông hộ đã phải tan đàn xẻ nghé, phá sản. Đàn bò sữa tại TP. Hồ Chí Minh, từng là thủ phủ của ngành sữa, đã giảm hơn 50% trong những năm gần đây.

Song hành với đó, sản lượng sữa tươi nguyên liệu cũng rơi vào đà suy thoái. Từ 17,7%/năm (2010-2015), tốc độ tăng trưởng giảm xuống chỉ còn 3,3%/năm (2020-2024). Nếu không có giải pháp kịp thời, mục tiêu tự chủ 60% nguyên liệu cho ngành sữa sẽ trở thành viễn cảnh xa vời.

Vậy đâu là nguyên nhân? Theo TS. Nguyễn Xuân Dương, đó là sự kết hợp của nhiều yếu tố như lượng sữa nhập khẩu tăng mạnh, gây khó khăn cho việc cạnh tranh giá.

Bên cạnh đó, quá nhiều thương hiệu cùng xuất hiện, tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh và làm giảm uy tín của sản phẩm nội địa. Giá nguyên liệu đầu vào tăng, trong khi giá thu mua sữa không thể tăng tương ứng, dồn mọi gánh nặng lên vai người chăn nuôi.

Lối thoát nào cho ngành sữa

Mặc cho khó khăn chồng chất, ngành sữa Việt vẫn có một điểm sáng đáng tự hào. Đó là năng suất sữa của đàn bò tăng đột biến, từ 5 tấn/con/chu kỳ (2010-2015) lên hơn 7 tấn/con/chu kỳ (2020-2024). Đây là một thành tích đáng nể, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có năng suất bò sữa cao nhất khu vực.

Theo TS. Nguyễn Xuân Dương, thành công này đến từ hai lý do. Chất lượng con giống được cải thiện, kết hợp với chế độ dinh dưỡng và quản lý hiện đại tại các trang trại lớn, đã giúp phát huy tối đa tiềm năng di truyền của đàn bò.

Ngoài ra, tỷ trọng chăn nuôi tập trung tăng lên, trong khi chăn nuôi nông hộ giảm, đã tạo ra một sự thay đổi tích cực về mặt năng suất trên tổng đàn.

Tuy nhiên, sự suy giảm của mô hình nông hộ đặt ra một vấn đề lớn. "Việt Nam cần một chiến lược để khôi phục và duy trì mô hình này. Vì chỉ khi có sự phát triển song song của cả hai phương thức chăn nuôi – tập trung và nông hộ – ngành sữa Việt mới thực sự bền vững. Nông hộ chuyên nghiệp với quy mô 20-100 con/hộ sẽ tận dụng được nguồn lao động và phụ phẩm nông nghiệp, tạo ra một thế cân bằng", TS. Nguyễn Xuân Dương chia sẻ.

Để vực dậy ngành sữa, Hội Chăn nuôi Việt Nam đã đưa ra những kiến nghị mang tính chiến lược, hướng đến một tương lai bền vững.

Ngành sữa Việt cần tận dụng lợi thế nguồn nguyên liệu tươi phong phú của mình, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào nhập khẩu. Việc hạn chế nhập khẩu những nguyên liệu có thể sản xuất trong nước sẽ là đòn bẩy quan trọng để bảo vệ thị trường.

Hội Chăn nuôi Việt Nam cho rằng cần đẩy mạnh Chương trình Sữa học đường bằng sữa tươi. Đây là một giải pháp “vẹn cả đôi đường” đã được áp dụng thành công trên thế giới. Nó không chỉ cung cấp dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ em, mà còn tạo ra một thị trường tiêu thụ ổn định cho ngành chăn nuôi.

Theo TS. Phạm Xuân Dương cần có những quy chuẩn kỹ thuật chặt chẽ, dễ phân biệt giữa “sữa tươi” và “sữa nước” (sữa bột pha lại), giúp người tiêu dùng đưa ra quyết định thông minh và tạo ra một sân chơi công bằng cho các nhà sản xuất.

Với mục tiêu tự chủ 60% nguyên liệu vào năm 2030, Việt Nam có một con đường dài để đi. So với các quốc gia khác, số lượng bò sữa của Việt Nam trên 1.000 người dân còn rất khiêm tốn: chỉ 3,3 con, bằng 1/26 so với Hà Lan. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển của chúng ta là vô cùng lớn.

Nếu có một chiến lược đúng đắn và quyết liệt, Việt Nam hoàn toàn có thể đưa tổng đàn bò sữa lên gấp 4-5 lần so với hiện tại, đạt 1,3-1,5 triệu con, và sản lượng sữa tươi nguyên liệu đạt 4,3-5 triệu tấn trong những năm 2030.

Theo Thời báo Ngân Hàng

Nestlé Việt Nam đạt 17 giải thưởng tại MMA SMARTIES Vietnam 2026

Nestlé Việt Nam ghi dấu ấn tại MMA SMARTIES Vietnam 2026 với tổng cộng 17 giải thưởng ở nhiều hạng mục. Đáng chú ý, doanh nghiệp còn được trao danh hiệu Advertiser of the Year, ghi nhận những nỗ lực đổi mới trong hoạt động tiếp thị đa thương hiệu.

Khi Viettel xây bệ phóng cho chip "Make in Vietnam"

Một dấu mốc quan trọng trong hành trình làm chủ công nghệ bán dẫn của Việt Nam được xác lập khi chip bảo mật VGC v1.0, do các kỹ sư Việt Nam tự thiết kế, vừa chính thức ra mắt. Đây không chỉ là thành quả của một nhiệm vụ nghiên cứu khoa học công nghệ, mà còn là bước tiến chiến lược trong nỗ lực tự chủ công nghệ lõi, từ đó xây nền tảng để tạo ra nhiều con chip khác.

Chủ động nguồn cung, giữ nhịp thị trường trước mùa mua sắm cuối năm

Nguồn hàng chuẩn bị sớm, mạng lưới phân phối mở rộng cùng các chương trình kích cầu thực chất đang tạo nền tảng vững chắc cho thị trường những tháng cuối năm. Không chỉ giữ ổn định mặt bằng giá dịp Tết Đinh Mùi 2027, đây còn là cơ hội để hàng Việt gia tăng thị phần ngay trên sân nhà.

Siết chặt quản lý sử dụng túi nylon từ ý thức đến chính sách

Việc siết chặt quản lý túi nylon khó phân hủy đang tạo sức ép chuyển đổi rõ rệt lên thị trường bán lẻ Việt Nam. Tuy nhiên để thúc đẩy tiêu dùng xanh và giảm rác thải nhựa thực chất, quy định pháp luật cần đi cùng cơ chế thực thi đồng bộ cùng các giải pháp đóng gói đủ thuận tiện cho người dân.

Honda mất dần lợi thế trước làn sóng xe máy điện tại Việt Nam

Honda đã dành hàng chục năm xây dựng vị thế thống trị trong ngành xe máy toàn cầu, với doanh số hàng triệu xe chạy xăng mỗi năm. Tuy nhiên, tại những thị trường mà xe máy và xe tay ga điện ngày càng phổ biến, vị thế của hãng đang phải đối mặt với thách thức ngày càng lớn.