Hộ kinh doanh đang gặp một thay đổi lớn và đột ngột, gây ra cú sốc

“Tôi lo mình kê khai thật thì nộp nhiều hơn người lách luật”

Hơn 20 năm buôn bán cửa hàng tạp hóa tại Hà Nam, chị N.T.L chưa từng nghĩ mình sẽ phải "ngồi máy tính in hóa đơn". Từ khi biết tin hộ kinh doanh có thể chuyển sang phương pháp kê khai thay cho thuế khoán, chị cảm thấy lo lắng nhiều hơn là kỳ vọng.

"Trước giờ tôi nộp khoán 1,2 triệu đồng/tháng. Nếu kê khai doanh thu thực tế rồi nhân theo phần trăm, chắc phải nộp nhiều hơn. Trong khi có người khác không kê khai, không kết nối phần mềm gì cả thì vẫn thế".

Không chỉ chị L., nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ – từ hàng ăn sáng, bán tạp hóa đến sửa xe – đều chia sẻ nỗi lo tương tự. Họ không phản đối kê khai, nhưng cho rằng nếu không có biện pháp kiểm soát đồng bộ, người làm đúng sẽ bị thiệt.

“Tôi bán lẻ, khách trả tiền mặt là chính. Nếu bắt ghi hóa đơn rồi kê khai từng ngày, tôi thua ngay mấy người bán chợ đen, không máy móc gì" – một tiểu thương khác bày tỏ.

Trên các diễn đàn, nhiều ý kiến hộ kinh doanh cũng bày tỏ cùng nỗi lo. Có người nói: "Không phải sợ thuế, mà sợ mình làm đúng thì nộp nhiều, còn người khác làm sai thì chẳng bị sao".

Người khác lại nói thêm: “Chuyển lên doanh nghiệp để làm gì khi chi phí tuân thủ cao, cạnh tranh lại thua người lách luật? Nếu thu thuế theo phần trăm doanh thu, thì sao không buộc tất cả phải kê khai mới công bằng?".

Rất nhiều người nói họ không chống kê khai, nhưng nếu chỉ một nhóm người làm nghiêm túc mà nộp nhiều hơn, thì sẽ "mất động lực làm đúng".

Không tăng thuế suất, nhưng tăng nghĩa vụ thực tế – và tăng cả nỗi lo

Theo Thông tư 32/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính, từ ngày 1.6.2025, hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỉ đồng/năm và thuộc một số lĩnh vực như ăn uống, bán lẻ, khách sạn, vận tải… sẽ được khuyến khích sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế.

Tuy nhiên, nếu hộ kinh doanh đã đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử trước ngày 1.6, họ không bắt buộc phải chuyển sang dùng máy tính tiền, mà có thể tiếp tục sử dụng hình thức hóa đơn điện tử hiện tại.

Bên cạnh đó, từ năm 2026, ngành thuế định hướng sẽ từng bước thay thế phương pháp khoán bằng phương pháp kê khai cho nhóm hộ kinh doanh có quy mô, nhằm minh bạch hơn trong quản lý.

Hiện nay, hộ khoán nộp một khoản cố định hàng tháng (thuế khoán), tính trên doanh thu ước lượng. Khi chuyển sang kê khai, doanh thu sẽ được xác định cụ thể dựa vào số liệu từ hóa đơn điện tử, máy tính tiền, và các phương tiện kết nối dữ liệu.

Trao đổi với Lao Động, TS. Nguyễn Ngọc Tú (chuyên gia về thuế) phân tích: Vấn đề là hộ kinh doanh đang gặp một thay đổi lớn và đột ngột, gây ra cú sốc với nhiều hộ kinh doanh. Họ sợ phải nộp thuế cao.

"Cốt lõi của vấn đề là trước đây, người kinh doanh thường lựa chọn hình thức thuế khoán với mức nộp thấp – trung bình chỉ khoảng 700.000 đến 1 triệu đồng mỗi tháng, tương đương với doanh thu khoán chỉ khoảng 70 triệu đồng.

Nhưng khi chuyển sang hình thức kê khai theo thực tế, doanh thu có thể cao gấp nhiều lần và tiền thuế có thể lên tới 7 – 15 triệu đồng/tháng, tức là tăng gấp 10 lần. Đây rõ ràng là thay đổi bất ngờ nên tạo cú sốc rất lớn với hộ kinh doanh" - TS Tú nói.

TS Tú chia sẻ thêm: "Nếu ai cũng thực hiện kê khai trung thực, bài toán tác động sẽ là giá cả hàng hóa, dịch vụ có thể tăng lên. Ví dụ, một bát phở hiện 50.000 đồng, nếu gánh thêm thuế, sẽ thành 55.000 đồng. Do đó, chính sách cần tính đến các tác động lan tỏa, từ người kinh doanh đến người tiêu dùng".

Theo chuyên gia, Bộ Tài chính phải tính toán ngay từ đầu bài toán làm sao để khuyến khích hộ kinh doanh tự giác thực hiện.